Yoga và pranayama, kỹ thuật kiểm soát hơi thở cốt lõi

Yoga không chỉ dừng lại ở các tư thế uốn dẻo hay kéo giãn cơ thể. Trong truyền thống yoga cổ điển, hơi thở mới là nền tảng sâu xa nhất. Pranayama, hệ thống các kỹ thuật kiểm soát hơi thở, được coi là “trái tim của yoga”, bởi nó kết nối trực tiếp cơ thể vật lý với tâm trí và cảm xúc con người.

Theo triết lý yoga, pranayama bắt nguồn từ hai khái niệm cốt lõi: prana (sinh lực) và ayama (điều hòa, mở rộng). Thực hành pranayama không đơn thuần là hít vào, thở ra, mà là quá trình đưa hơi thở vào nhịp điệu có ý thức, từ đó làm dịu hệ thần kinh, ổn định tinh thần và nuôi dưỡng năng lượng sống.

5 kỹ thuật pranayama phổ biến và lợi ích

Bhastrika, thở ống bễ: Bhastrika là kỹ thuật thở nhanh, mạnh, giúp kích hoạt toàn bộ hệ hô hấp. Việc hít sâu và thở ra dứt khoát giúp tăng lượng oxy trong máu, thúc đẩy trao đổi chất và tạo cảm giác tỉnh táo. Bhastrika thường được sử dụng như bài “đánh thức” cơ thể vào buổi sáng.

Kapalbhati, thở làm sáng sọ: Kapalbhati tập trung vào nhịp thở ra mạnh, kết hợp hóp bụng. Kỹ thuật này hỗ trợ hệ tiêu hóa, làm sạch đường thở và được cho là giúp đầu óc nhẹ nhõm hơn. Trong yoga, Kapalbhati thường được xem là bước chuẩn bị quan trọng trước khi thiền.

Anulom Vilom, thở luân phiên hai lỗ mũi: Đây là kỹ thuật giúp cân bằng hai bán cầu não, ổn định cảm xúc và giảm căng thẳng. Chỉ cần vài phút thở luân phiên mỗi ngày, người tập có thể cảm nhận rõ sự bình tĩnh và tập trung hơn trong công việc.

Bhramari, thở ong:Bhramari tạo ra âm thanh rung nhẹ khi thở ra, giúp hệ thần kinh thư giãn sâu. Âm rung này được cho là có tác dụng làm dịu lo âu, giảm căng thẳng tinh thần, đặc biệt hữu ích với người thường xuyên chịu áp lực.

Udgeet, thở tụng niệm: Kỹ thuật này kết hợp hơi thở với âm thanh, thường là “Om”. Việc kéo dài âm thanh khi thở ra giúp người tập dễ dàng đi vào trạng thái thiền định, tăng sự kết nối giữa thân và tâm.

Góc nhìn chuyên gia

Theo TS. Rajesh Kumar, chuyên gia yoga trị liệu tại Viện Yoga Morarji Desai (New Delhi, Ấn Độ), pranayama đóng vai trò then chốt trong thực hành yoga: “Các kỹ thuật thở tác động trực tiếp đến hệ thần kinh tự chủ, giúp giảm stress, cải thiện chất lượng giấc ngủ và tăng khả năng tập trung. Điều quan trọng là tập đúng phương pháp và duy trì đều đặn”.

Trong nhịp sống hiện đại đầy áp lực, pranayama nhắc con người quay về điều căn bản nhất: hơi thở. Khi hơi thở được điều hòa, thân, tâm, trí cũng dần tìm lại sự cân bằng bền vững.