Lao động trung niên mắc kẹt giữa hai làn sóng

Già hóa kỹ năng - nguy cơ lớn nhất

Trong nhiều năm, kinh nghiệm từng được xem là “tài sản” của người lao động lớn tuổi. Tuy nhiên, bối cảnh hiện nay cho thấy lợi thế này đang suy giảm nhanh chóng. Nhiều doanh nghiệp ưu tiên tuyển dụng lao động trẻ bởi khả năng thích nghi nhanh, sẵn sàng làm việc linh hoạt, chi phí tiền lương và phúc lợi thấp hơn. Ở không ít thông báo tuyển dụng, dù không ghi rõ giới hạn tuổi, nhưng yêu cầu “năng động”, “chịu áp lực cao”, “linh hoạt thời gian” vô hình trung loại bỏ lao động trung niên ngay từ vòng hồ sơ.

Anh Nguyễn Đình Nguyên, 41 tuổi (phường Định Công, Hà Nội) cho hay, sau khi mất việc vào tháng 6.2025, dù có hơn 17 năm kinh nghiệm trong lĩnh vực thiết kế đồ họa, anh vẫn chật vật tìm công việc mới. Kinh nghiệm lâu năm - từng được xem là giá trị gia tăng, lại trở thành yếu tố khiến doanh nghiệp e ngại về chi phí và khả năng thích ứng.

“Bộ phận nhân sự nhiều công ty khi phỏng vấn tôi nói rằng với số tiền lương tôi đề xuất, họ có thể thuê được hơn 1 nhân sự trẻ tuổi. Họ cũng cho rằng trình độ, quá trình đào tạo bài bản của lao động trẻ hiện nay thậm chí còn cho ra những nhân sự chất lượng hơn trước đây”, anh Nguyên nói.

Anh Nguyên cũng thừa nhận, tuổi tác chỉ là rào cản bên ngoài, “già hóa kỹ năng” chính là thách thức nội tại lớn nhất đối với lao động trung niên. “Nhiều ngành nghề đang thay đổi nhanh chóng về công nghệ, quy trình và phương thức làm việc. Trong khi đó, đa số lao động trung niên chưa được đào tạo lại kịp thời, vẫn làm việc theo thói quen cũ, thiếu kỹ năng số và tư duy công nghệ”, anh Nguyên chia sẻ.

Bà Nguyễn Thục Quỳnh Anh - Giám đốc Nhân sự Tập đoàn Y tế Thiên Đức (phường Mỹ Đình, Hà Nội) cho rằng, hiện nay khoảng trống đào tạo lại cho nhóm lao động trung niên vẫn rất đáng kể. Các khóa học ngắn hạn còn manh mún, chi phí không thấp so với thu nhập; chương trình đào tạo nghề chủ yếu hướng tới lao động trẻ hoặc người mới gia nhập thị trường.

“Với lao động trung niên, học nghề mới thì lo “muộn”, học công nghệ thì thiếu nền tảng, còn học xong vẫn chưa chắc được tuyển dụng. Ở chiều ngược lại, việc “ngại” tuyển dụng lao động trung niên cũng khiến doanh nghiệp tự thu hẹp nguồn nhân lực. Nhiều vị trí cần sự ổn định, kinh nghiệm xử lý tình huống, khả năng dẫn dắt đội nhóm – những yếu tố mà lao động trẻ khó có được trong thời gian ngắn. Tuy nhiên, thiếu cơ chế sử dụng linh hoạt và đánh giá đúng năng lực khiến doanh nghiệp chưa tận dụng hiệu quả lực lượng lao động giàu kinh nghiệm”, bà Quỳnh Anh nói.

Giải pháp nào cho lao động trung niên?

Không ít lao động trung niên, sau khi mất việc hoặc không tìm được công việc phù hợp, buộc phải dịch chuyển sang khu vực phi chính thức. Họ chạy xe công nghệ, làm bảo vệ, bán hàng online nhỏ lẻ, nhận việc thời vụ hoặc lao động tay chân không ổn định. Thu nhập bấp bênh, thiếu bảo hiểm xã hội, bảo hiểm y tế, rủi ro nghề nghiệp cao… là thực trạng phổ biến của nhóm lao động từng có việc làm ổn định trong khu vực chính thức.

Điều này không chỉ ảnh hưởng đến đời sống của từng cá nhân, gia đình mà còn đặt ra thách thức lớn cho an sinh xã hội. Khi lực lượng lao động trung niên bị đẩy ra ngoài lề thị trường lao động chính thức, nguy cơ tái nghèo, mất tích lũy và gánh nặng lên hệ thống phúc lợi là điều khó tránh khỏi.

Ông Lê Quang Trung - nguyên Phó Cục trưởng phụ trách Cục Việc làm cho rằng, để không bị đào thải sớm, lao động trung niên buộc phải chủ động hơn trong việc cập nhật kỹ năng, đặc biệt là kỹ năng số cơ bản, khả năng học hỏi và thích nghi với môi trường làm việc mới. Tư duy “làm nghề cả đời” cần được thay thế bằng tư duy học tập suốt đời.

Về phía Nhà nước, cần có chính sách đào tạo lại thực chất cho lao động trung niên, gắn đào tạo với nhu cầu tuyển dụng, hỗ trợ chi phí và thời gian học tập. Doanh nghiệp cũng cần thay đổi cách nhìn, coi lao động trung niên là nguồn lực cần tái cấu trúc, không phải gánh nặng chi phí.

“Thị trường lao động chỉ phát triển bền vững khi không bỏ lại phía sau một thế hệ lao động đang ở độ chín về kinh nghiệm. Giữa hai làn sóng chuyển đổi và cạnh tranh, nếu không có giải pháp kịp thời, “mắc kẹt tuổi” sẽ không còn là câu chuyện cá nhân, mà trở thành vấn đề xã hội cần được nhìn nhận nghiêm túc”, ông Lê Quang Trung nói.