Sửa Luật Thuế thu nhập cá nhân hướng tới công bằng và linh hoạt hơn

Theo bà Vũ Thu Hà - Phó Tổng Giám đốc, Dịch vụ Tư vấn Thuế, Deloitte Việt Nam, các sửa đổi lần này nhìn chung đi đúng hướng và tương đối hợp lý, cả ở góc độ đảm bảo công bằng thuế lẫn nâng cao năng lực cạnh tranh của thị trường lao động Việt Nam.

Một trong những thay đổi quan trọng là việc giảm số bậc thuế từ 7 xuống còn 5 bậc, với các mức thuế suất 5% – 10% – 20% – 30% – 35%. Đáng chú ý, thuế suất ở bậc 2 và bậc 3 được điều chỉnh giảm, từ 15% xuống 10% và từ 25% xuống 20%, đồng thời khoảng cách thu nhập giữa các bậc được nới rộng hơn so với trước đây.

Bà Vũ Thu Hà cho biết, hệ thống 7 bậc trước đây vừa phức tạp, vừa tạo cảm giác “nhảy bậc” khá nhanh, đặc biệt đối với nhóm thu nhập trung bình – khá. Việc thu gọn còn 5 bậc mang lại một số tác động tích cực.

Theo đó, giúp giảm gánh nặng thuế thực tế cho phần lớn người nộp thuế, nhất là nhóm có thu nhập khoảng 10–40 triệu đồng/tháng – lực lượng được xem là “xương sống” của tầng lớp trung lưu đô thị. Đồng thời hạn chế tình trạng tăng lương danh nghĩa nhưng lại bị chuyển sang bậc thuế cao hơn, khiến người lao động có cảm giác thu nhập tăng không tương xứng với công sức bỏ ra.

Việc giảm bậc cũng góp phần đơn giản hóa biểu thuế giúp người nộp thuế, doanh nghiệp và cơ quan thuế dễ tính toán, minh bạch và thuận tiện hơn trong thực hiện nghĩa vụ.

“Từ góc độ quản lý, đây được xem là bước “làm sạch” cấu trúc thuế suất, phù hợp với xu hướng quốc tế khi nhiều quốc gia thiết kế biểu thuế với ít bậc hơn nhưng hợp lý và dễ dự đoán hơn”, đại diện Deloitte Việt Nam nhận định.

Một điểm tiến bộ khác trong Luật mới là cơ chế điều chỉnh giảm trừ gia cảnh. Theo đó, Quốc hội giao Chính phủ chủ động điều chỉnh mức giảm trừ căn cứ vào biến động giá cả và thu nhập trong xã hội. Thực tế thời gian qua cho thấy, việc chậm điều chỉnh mức giảm trừ trong bối cảnh lạm phát và chi phí sinh hoạt tăng đã dẫn tới tình trạng một phần thu nhập tối thiểu phục vụ đời sống cũng bị đưa vào diện chịu thuế. Lần sửa đổi này khắc phục phần nào bất cập đó.

Cùng với nguyên tắc điều chỉnh linh hoạt, Ủy ban Thường vụ Quốc hội đã thông qua mức giảm trừ mới áp dụng từ kỳ tính thuế năm 2026: mức giảm trừ cho bản thân người nộp thuế là 15,5 triệu đồng/tháng và cho mỗi người phụ thuộc là 6,2 triệu đồng/tháng, tăng đáng kể so với hiện hành.

Theo bà Vũ Thu Hà, thay đổi này sẽ giúp một bộ phận không nhỏ người có thu nhập thấp và trung bình không còn phải nộp thuế hoặc số thuế phải nộp giảm rõ rệt. Ở góc độ chính sách xã hội, đây là tín hiệu tích cực, góp phần hỗ trợ tiêu dùng nội địa và giảm áp lực chi phí sinh hoạt cho các hộ gia đình.

Tuy nhiên, để cơ chế này phát huy hiệu quả thực chất, theo quan điểm chuyên môn của bà Vũ Thu Hà, cần bổ sung hai yếu tố. Thứ nhất, cần quy định rõ tiêu chí và tần suất điều chỉnh, chẳng hạn định kỳ rà soát 2–3 năm một lần, gắn với các chỉ số như lạm phát hoặc tăng trưởng tiền lương, tránh tình trạng kéo dài thời gian điều chỉnh như trước đây. Thứ hai, bảo đảm tính minh bạch trong quá trình tham vấn và công bố điều chỉnh, để người dân và doanh nghiệp có thể chủ động dự kiến kế hoạch tài chính cá nhân, chính sách tiền lương và phúc lợi.

Nhìn tổng thể, bà Vũ Thu Hà đánh giá các điều chỉnh lần này mang tính cải cách rõ nét: giảm số bậc, hạ thuế suất ở các bậc giữa và nới rộng khoảng cách thu nhập giúp giảm áp lực thuế cho tầng lớp trung lưu; cơ chế linh hoạt về giảm trừ gia cảnh, nếu được triển khai có kỷ luật và minh bạch, sẽ giúp hệ thống thuế TNCN phản ứng tốt hơn với biến động kinh tế, xã hội.

Trong giai đoạn tới, yếu tố quyết định hiệu quả cải cách sẽ nằm ở các văn bản hướng dẫn thi hành, hạ tầng số quản lý thuế và công tác truyền thông chính sách. Khi những khâu này được triển khai đồng bộ, không chỉ biểu thuế thay đổi trên giấy, mà niềm tin và mức độ tuân thủ tự nguyện của người nộp thuế cũng sẽ được củng cố. Đây sẽ là mục tiêu dài hạn của bất kỳ cuộc cải cách thuế TNCN nào.