Cải cách thể chế mở đường cho giai đoạn phát triển mới

Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng đã xác định rõ các định hướng chiến lược lớn phát triển đất nước giai đoạn 2026-2030, trong đó nhấn mạnh vào xác lập mô hình tăng trưởng mới, tạo ra "sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao".

Mục tiêu tăng trưởng GDP 2 con số trong năm 2026 được xác định là yêu cầu chiến lược, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển mới của nền kinh tế Việt Nam.

Bên cạnh việc dự kiến giải ngân khoảng 1 triệu tỉ đồng vốn đầu tư công, nhiều chuyên gia và doanh nghiệp cho rằng, điều kiện tiên quyết để hiện thực hóa mục tiêu này không nằm ở quy mô nguồn lực, mà ở chất lượng thể chế và mức độ cải thiện môi trường đầu tư, kinh doanh.

TS Nguyễn Quốc Việt - Chuyên gia chính sách công (Trường Đại học Kinh tế, Đại học Quốc gia Hà Nội) - cho rằng, cải cách thể chế hiện là vấn đề then chốt, trong đó điểm nghẽn lớn nhất nằm ở khâu triển khai.

Vị chuyên gia cho rằng, nhiều chủ trương, nghị quyết của Trung ương đã “rất đúng và trúng”, song khoảng cách từ chủ trương đến thực tiễn vẫn còn khá lớn. Thể chế hóa vào luật mới chỉ là bước đầu, trong khi các khâu quy hoạch, kế hoạch hành động, dự án cụ thể và hệ thống văn bản hướng dẫn vẫn còn chồng chéo, thiếu đồng bộ.

Ở tầng thực thi, tư duy quản lý còn nặng về an toàn, tuân thủ hình thức hơn là hiệu quả và đổi mới sáng tạo. Tâm lý sợ trách nhiệm, né tránh, đùn đẩy khiến chi phí tuân thủ tăng cao, thời gian xử lý kéo dài, làm chậm tiến độ của cả dự án đầu tư công lẫn đầu tư tư nhân.

Chính vì vậy, việc “mở khóa” thể chế cần trở thành nhiệm vụ trung tâm của năm 2026. Khi các điểm nghẽn thể chế được khơi thông, năng lực thực thi được nâng cao, các chính sách tài khóa từ đầu tư công, thu - chi ngân sách đến các chương trình hỗ trợ doanh nghiệp mới thực sự phát huy vai trò kiến tạo và thúc đẩy tăng trưởng từ phía cung.

Trong khi đó, TS. Nguyễn Đình Cung - nguyên Viện trưởng Viện Nghiên cứu quản lý kinh tế Trung ương chỉ rõ điểm nghẽn lớn nhất nằm ở sự chồng chéo giữa các văn bản pháp luật. Tình trạng "luật chờ nghị định, nghị định chờ thông tư" vẫn gây ra sự lúng túng cho cả người thực thi công vụ và người dân.

Theo ông Cung, nếu không quyết liệt tháo gỡ các quy định mâu thuẫn, doanh nghiệp sẽ mãi loay hoay trong vòng xoáy tuân thủ thay vì tập trung vào sản xuất, kinh doanh.

Đồng thời, việc thiết lập cơ chế bảo vệ cán bộ dám nghĩ, dám làm là yếu tố then chốt để tháo gỡ tâm lý e ngại, đùn đẩy trách nhiệm đang cản trở tiến trình cải cách tại một số địa phương.

"Tổng Bí thư Tô Lâm đã nhiều lần nhấn mạnh, kiên quyết khắc phục bằng được tình trạng “luật thì đúng mà làm thì khó”, “trên nghị trường thì thông, dưới cơ sở thì vướng”, “trên nóng, dưới lạnh”, “nói nhiều, làm ít”, “quyết sách đúng nhưng thực thi chậm”, gây lãng phí nguồn lực, làm giảm niềm tin của Nhân dân…

Có thể nói, đây là những điểm mấu chốt, khi được thực thi, sẽ tạo nên bước đột phá về thể chế, cải cách môi trường kinh doanh năm nay và cả giai đoạn tới", TS Nguyễn Đình Cung chỉ rõ.

Trong khi đó, đại biểu Quốc hội Nguyễn Thị Việt Nga (Đoàn Hải Phòng) nhấn mạnh, thể chế và môi trường kinh doanh đang được chuyển từ "gỡ khó" sang tạo dư địa phát triển.

Vị đại biểu cho rằng, chỉ khi cải cách thể chế được đặt ở trung tâm, quyền tự do kinh doanh được bảo vệ và môi trường chính sách minh bạch, thì tăng trưởng hai con số mới có thể dựa trên năng suất, đổi mới sáng tạo và sức mạnh thị trường nội địa.

Trong đó, cải cách thể chế cần chuyển mạnh từ "sửa cho kịp" sang "xây cho bền", bảo đảm tính nhất quán và ổn định của chính sách. Hiệu quả cải cách phải được đo bằng mức độ giảm chi phí tuân thủ, khả năng thu hút đầu tư, kinh doanh và sự hài lòng thực chất của người dân, doanh nghiệp.