Cốt lõi của vấn đề là quyền lợi, không ít hộ còn đắn đo vì mức bồi thường chưa đủ để mua một căn hộ tái định cư tương xứng với nhu cầu, hoặc vướng tranh chấp tài sản, thừa kế kéo dài khiến việc di dời rơi vào bế tắc.
Trước tình trạng này, chính quyền phải có bài toán tài chính và pháp lý phù hợp, thì việc vận động người dân bàn giao mặt bằng dễ dàng đạt được sự đồng thuận thực chất.
Chính sách nâng mức hỗ trợ cho các khu đất lấn chiếm kênh rạch, và cơ chế thưởng cho hộ dân bàn giao sớm là nỗ lực của chính quyền. Nhưng để chính sách áp dụng nhanh chóng, đúng với từng đối tượng, cần sự sát sao và linh hoạt của bộ máy thực thi.
Để làm được điều đó, thì không thể áp dụng một “công thức chung” cho mọi trường hợp, mà cần đối thoại trực tiếp, cá thể hóa giải pháp cho từng hộ dân, nhất là những trường hợp khó khăn, giấy tờ phức tạp, còn vướng mắc pháp lý.
Ở góc độ quản lý, hiệu quả bồi thường phụ thuộc lớn vào trách nhiệm của bộ máy công vụ. Sự chủ động của từng cán bộ, sự quyết liệt của lãnh đạo địa phương và tính minh bạch trong từng khâu xử lý sẽ quyết định tiến độ thực tế.
Quan trọng hơn, giải phóng mặt bằng không thể tách rời bài toán an cư, di dời không chỉ là rời khỏi một căn nhà cũ, mà là bước chuyển sang một môi trường sống hoàn toàn khác. Nếu nơi ở mới không đảm bảo về chất lượng, hạ tầng, sinh kế, thì sự do dự của người dân là điều dễ hiểu.
Vì vậy, chìa khóa không chỉ là “giải tỏa nhanh”, mà là “tái định cư trước một bước”. Khi người dân nhìn thấy nơi ở mới rõ ràng, có thể sống được, sống tốt hơn, họ sẽ chủ động rời đi thay vì bị động chờ đợi.
Cha ông xưa nói “an cư, lạc nghiệp”, lo chỗ ở mới cho dân chưa đủ, mà quan trọng là hỗ trợ chuyển đổi sinh kế, đến nơi mới sinh sống được người dân sẽ an tâm.
Muốn khơi thông kênh rạch, trước hết phải thông thuận lòng dân. Chính quyền bồi thường hợp lý, tái định cư thỏa đáng và sinh kế được đảm bảo, thì việc di dời đối với người dân sẽ không còn là áp lực, mà trở thành cơ hội đổi đời.
