Thí sinh dự thi tốt nghiệp THPT năm 2026. Ảnh: Hữu Chánh
Đề xuất tách kỳ thi tốt nghiệp THPT khỏi tuyển sinh đại học
Trong phiên họp thứ 4 của Ủy ban Thường vụ Quốc hội sáng 14.4, khi cho ý kiến về báo cáo công tác dân nguyện tháng 6, ông Nguyễn Đắc Vinh - Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội đề nghị nghiên cứu tách riêng kỳ thi tốt nghiệp và xét tuyển đại học.
Trước đề xuất này, thầy Nguyễn Văn Lực - nguyên giáo viên trường THCS Trịnh Phong, Diên Khánh, Khánh Hoà - cho rằng, ưu điểm lớn nhất của kỳ thi “2 trong 1” là tiết kiệm thời gian, công sức cho người dân, giảm chi phí cho xã hội, giảm áp lực học tập thi cử cho học sinh.
Tuy nhiên, ngoài những ưu điểm, theo thầy Lực, qua nhiều năm triển khai, kỳ thi vẫn còn tồn tại, phát sinh tiêu cực trong quá trình tổ chức.
Lấy ví dụ từ vụ 147 học sinh 10 điểm ở THPT Chuyên Tuyên Quang, thầy Lực cho rằng, dù chỉ là "con sâu làm rầu nồi canh", song, đây là điển hình dẫn đến dư luận bức xúc.
"Vì vậy, nếu tách kỳ thi tốt nghiệp THPT ra ngoài việc xét tuyển đại học có lẽ việc ở THPT Tuyên Quang sẽ không lặp lại nữa" - thầy Lực nêu quan điểm.
Thầy Lực phân tích, nếu xét công nhận tốt nghiệp THPT, điều khiến dư luận lo ngại là tình trạng thả nổi chất lượng dạy và học. Tuy nhiên thực tế, Bộ GDĐT đã có Thông tư 22/2021/TT-BGDĐT, trong đó nêu rõ hình thức đánh giá rèn luyện và học tập của học sinh, dù vậy điều này phụ thuộc vào lương tâm và trách nhiệm cao quý của người thầy.
"Vấn đề cần quan tâm là thầy cô, nhà trường có thực hiện đúng hướng dẫn của Thông tư 22 hay không. Nếu thực hiện đúng thì đây chính là kênh đánh giá chất lượng dạy học rất tin cậy và là cơ sở để xét công nhận tốt nghiệp THPT" - thầy Lực nói.
Còn với tuyển sinh đại học, thầy Lực cho rằng, nên trao quyền tự chủ cho các cơ sở giáo dục đại học. Khi đó, tuỳ vào năng lực định hướng nghề nghiệp, học sinh sẽ đăng ký chọn nguyện vọng vào trường đại học phù hợp.
Đổi mới công tác khảo thí mới là giải pháp cốt lõi
TS Hoàng Ngọc Vinh - Nguyên Vụ trưởng Vụ Giáo dục chuyên nghiệp, Bộ GDĐT lại cho rằng cần nhìn nhận thấu đáo nguyên nhân của các sai phạm trong kỳ thi trước khi tính đến việc thay đổi mô hình tổ chức. Theo ông, hiện chưa có đủ cơ sở để khẳng định mô hình kỳ thi "2 trong 1" là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến tiêu cực.
"Nếu chỉ từ một số vụ việc ở địa phương mà đề xuất tách kỳ thi sẽ là cách tiếp cận chưa toàn diện" - ông Vinh nói.
Theo TS Hoàng Ngọc Vinh, vấn đề cốt lõi nằm ở hệ thống khảo thí và quản trị kỳ thi, từ chính sách, quy trình tổ chức, ứng dụng công nghệ đến chất lượng đội ngũ làm công tác khảo thí. Ông nhìn nhận, để xảy ra tiêu cực, chứng tỏ công tác khảo thí vẫn chưa có bước đổi mới căn bản, trong khi nhiều khâu còn phụ thuộc vào lực lượng kiêm nhiệm, thiếu tính chuyên nghiệp, chưa ứng dụng hiệu quả công nghệ và dữ liệu trong quản trị, đồng thời cơ chế giám sát độc lập chưa đủ mạnh.
Ông Vinh cho rằng, không thể cứ xảy ra một vụ việc nghiêm trọng là lại nghĩ đến chuyện tách kỳ thi. Tách hai kỳ thi là một thay đổi chính sách lớn, phải đánh giá đầy đủ tác động đến chi phí xã hội, áp lực học sinh, công bằng vùng miền, chất lượng tuyển sinh và nguy cơ luyện thi đại học nở rộ như trước đây.
"Không thể vì một nguyên nhân không cốt lõi mà chuyển hướng cả hệ thống" - ông Vinh nói.
Thay vì nghĩ đến việc tách kỳ thi mang tính chất quốc gia, ông Vinh kiến nghị, điều cần làm lúc này là cải cách tận gốc chính sách thi và xét tuyển. Cụ thể, cần hiện đại hóa công nghệ khảo thí; xây dựng ngân hàng câu hỏi chuẩn hóa; quản trị dữ liệu trước khi công bố điểm; giám sát độc lập; và hình thành đội ngũ khảo thí chuyên nghiệp.
"Việt Nam cần một cuộc cách mạng toàn diện về khảo thí. Chữa bệnh phải trị tận căn, không thể tiếp tục chữa phần ngọn rồi để phần gốc ngày càng nặng hơn" - ông Vinh thẳng thắn nhìn nhận.
