Bảo vệ môi trường là yêu cầu xuyên suốt trong khai thác tài nguyên biển. Ảnh: Phạm Duy
Chiều 6.11, Quốc hội sẽ thảo luận tại hội trường về dự án Luật Tài nguyên, môi trường biển và hải đảo (sửa đổi) và dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Bảo vệ môi trường. Trong yêu cầu hoàn thiện cơ chế quản lý tài nguyên, môi trường biển, việc xây dựng hệ thống dữ liệu thống nhất có ý nghĩa quan trọng đối với công tác quy hoạch, cấp phép và giám sát các hoạt động trên biển.
Trao đổi với PV Báo Lao Động bên lề Quốc hội, đại biểu Nguyễn Thị Việt Nga - Phó Trưởng đoàn ĐBQH TP Hải Phòng cho rằng, cần xác định rõ đầu mối chịu trách nhiệm về hệ thống dữ liệu biển dùng chung ở cấp quốc gia. Tuy nhiên, có đầu mối thôi chưa đủ mà phải phân định trách nhiệm của từng cơ quan trong việc tạo lập, kiểm tra, cập nhật và cung cấp dữ liệu.
Phải rõ đầu mối và trách nhiệm cập nhật dữ liệu
Theo đại biểu, hệ thống dữ liệu biển chỉ có giá trị khi thông tin đáng tin cậy và được sử dụng trong các quyết định quản lý. Vì vậy, trước hết cần thống nhất tiêu chuẩn dữ liệu, phương pháp thu thập, cách xác định tọa độ, thời điểm cập nhật và yêu cầu kiểm soát chất lượng.
Mỗi bộ dữ liệu cần thể hiện rõ nguồn cung cấp, thời gian khảo sát, phạm vi sử dụng và mức độ tin cậy. Chẳng hạn, dữ liệu về dòng chảy hoặc chất lượng nước được thu thập ở những thời điểm khác nhau có thể cho kết quả khác nhau. Nếu thiếu thông tin đi kèm, người sử dụng rất dễ đánh giá sai.
Đại biểu đề xuất cơ quan đầu mối chịu trách nhiệm tổ chức kết nối, tích hợp và bảo đảm hệ thống vận hành thống nhất. Các bộ, ngành, địa phương phải chịu trách nhiệm về dữ liệu thuộc lĩnh vực và địa bàn mình quản lý.
Pháp luật cũng cần quy định thời hạn cập nhật, cơ chế xử lý khi dữ liệu mâu thuẫn, trách nhiệm đính chính và lưu vết thay đổi. Cùng với đó là việc bố trí kinh phí, nhân lực để duy trì hệ thống, tránh tình trạng đầu tư xây dựng xong nhưng thiếu nguồn lực vận hành.
Một nội dung khác là nghĩa vụ cung cấp kết quả điều tra, quan trắc của tổ chức, doanh nghiệp theo phạm vi pháp luật quy định. Những dữ liệu đã được thu thập bằng ngân sách cần được chia sẻ hiệu quả, tránh khảo sát trùng lặp gây lãng phí. Việc kết nối cũng nên tận dụng hạ tầng hiện có và bảo đảm khả năng liên thông.
Người dân cần được tiếp cận thông tin môi trường biển
Bên cạnh yêu cầu kết nối và chia sẻ, đại biểu cho rằng cần phân loại rõ dữ liệu phục vụ quản lý, dữ liệu được công khai và dữ liệu phải bảo vệ vì yêu cầu quốc phòng, an ninh hoặc quyền, lợi ích hợp pháp.
Theo đại biểu, người dân cần được tiếp cận thuận lợi thông tin về chất lượng môi trường, cảnh báo sự cố và những hoạt động tác động trực tiếp đến sinh kế. Đây là cơ sở để người dân nắm bắt tình hình môi trường tại khu vực sinh sống, đồng thời góp phần giám sát các hoạt động khai thác, sử dụng tài nguyên biển.
Đại biểu nhấn mạnh, dữ liệu không nên chỉ dừng lại ở việc thu thập, lưu trữ mà phải trở thành căn cứ thực chất trong quy hoạch, cấp phép và giám sát.
Đặc biệt, khi dữ liệu chưa đủ tin cậy để đưa ra một quyết định có nguy cơ gây hậu quả lớn, cần làm rõ yêu cầu bổ sung, kiểm chứng thông tin và trách nhiệm của người ra quyết định.
Theo đại biểu, việc xây dựng hệ thống dữ liệu biển dùng chung cần đi cùng cơ chế phân công trách nhiệm rõ ràng, bảo đảm thông tin được cập nhật và kiểm chứng thường xuyên. Khi dữ liệu có độ tin cậy và được chia sẻ hiệu quả, cơ quan quản lý mới có cơ sở đầy đủ hơn để đưa ra quyết định, hạn chế tình trạng thiếu thông tin hoặc đánh giá không chính xác trong quản lý tài nguyên, môi trường biển.
