Tác phẩm văn học đoạt giải chưa có sức lan tỏa
Dù mọi so sánh đều khập khiễng, nhưng trên thế giới, một giải thưởng lớn có thể giúp tác phẩm văn học “đổi vận”, trở thành các tác phẩm best seller (sách bán chạy).
Giải thưởng văn học của Hội nhà văn Việt Nam từng được chú ý, nhưng gần như không có tác phẩm nào sau khi đoạt giải được tìm kiếm, được “truy lùng” ở các cửa hàng sách.
Năm 2021, tiểu thuyết “Một ví dụ xoàng” của nhà văn Nguyễn Bình Phương đoạt giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam. Tiểu thuyết nhận được nhiều lời khen ngợi từ giới phê bình, ngay sau đó được trao giải thưởng nhà văn Đông Nam Á 2022, thế nhưng, “Một ví dụ xoàng” không thể “đổi vận” trên các kệ bán hàng.
Năm 2023, tiểu thuyết “Tuyệt không dấu vết” của nhà văn Nguyễn Việt Hà đoạt giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam gần như cũng không để lại... dấu vết. Nguyễn Việt Hà từng là tác giả gây sốc với văn đàn qua loạt tác phẩm như Cơ hội của Chúa, Đàn bà uống rượu... Nguyễn Việt Hà được kỳ vọng sẽ là cây bút nối tiếp thế hệ của những tên tuổi như Nguyễn Huy Thiệp, Nguyễn Bình Phương. Nhưng ngay cả khi anh được đánh giá cao, tiểu thuyết “Tuyệt không dấu vết” vẫn không thể tạo ra “cú bẻ lái” với thị trường, độc giả.
Năm nay, giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam ở thể loại văn xuôi được trao cho tiểu thuyết “Miền đất hứa” của tác giả Lê Thanh Kỳ, ở thể loại thơ có 2 tập thơ “Thơm từ nỗi đau” của nhà thơ Hoàng Thụy Anh (Hoàng Thị Quỳnh Anh), tập thơ “Trên con đường tóc” của nhà thơ Trang Thanh (Trần Thị Thanh) cùng nhận giải.
Tác giả Lê Thanh Kỳ hiện sống tại phường Phủ Lý (Hà Nam cũ, nay là Ninh Bình), ông có xưởng cơ khí lâu năm. Khác với Nguyễn Việt Hà, Nguyễn Bình Phương... tác giả Lê Thanh Kỳ cho rằng, ông đam mê văn học, viết nhiều, nhưng vẫn cần nghề cơ khí để kiếm sống.
Trao đổi với phóng viên Báo Lao Động về việc nhiều tác phẩm đoạt giải nhưng ít được chú ý, tác giả Lê Thanh Kỳ cho biết, ông hiểu và chấp nhận “luật chơi”. Theo ông, không phải tác phẩm đoạt giải nào cũng trở nên nổi tiếng. Dù mong muốn tác phẩm được quảng bá, lan tỏa rộng rãi, nhưng một mình tác giả khó có thể làm được.
Xem xét về việc quảng bá tác phẩm đoạt giải
Lý giải cho việc các tác phẩm văn học đoạt giải thưởng Hội nhà văn Việt Nam, dù được khen chất lượng, vẫn gần như... chìm nghỉm giữa đời sống thông tin, đời sống văn đàn và thị trường sách, nhà văn Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam - cho rằng: “Tôi nghĩ, câu chuyện này đến từ rất nhiều yếu tố. Trước tiên, có thể tác phẩm và đề tài của tác phẩm chưa đủ sức hút với số đông độc giả. Nhiều khi, số đông thích đọc về scandal, bí mật showbiz hay các câu chuyện giật gân... tác phẩm văn học lại đi sâu về câu chuyện đời sống, số phận con người.
Theo tôi nguyên nhân lớn đến từ văn hóa đọc của người Việt. Tôi đã từng trò chuyện với các chuyên gia, giới xuất bản, không phải tác phẩm đoạt Nobel văn học nào cũng bán chạy tại thị trường Việt Nam.
Nhưng, trên tất cả, tôi cũng cho rằng, một giải thưởng nhà nghề như giải thưởng văn học của Hội Nhà văn Việt Nam vẫn cần được quảng bá, lan tỏa, để độc giả hiểu hơn, biết hơn về đời sống, giá trị các tác phẩm văn học đương đại. Tôi và Hội Nhà văn Việt Nam sẽ phải xem xét về điều này trong thời gian tới”.
Theo nhà văn Nguyễn Quang Thiều, việc quảng bá cho các tác phẩm văn học đoạt giải cũng có những khó khăn nhất định. Nhiều cuốn đoạt giải do các nhà xuất bản khác thực hiện (không phải nhà xuất bản Hội Nhà văn), bởi vậy, Hội Nhà văn Việt Nam rất khó lên kế hoạch phát hành, quảng bá, giới thiệu.
“Tôi cho rằng, sắp tới đây, Hội Nhà văn Việt Nam sẽ phải có kế hoạch kết hợp với các nhà xuất bản, từ đó có thể triển khai những phương án nhằm quảng bá, giới thiệu, lan tỏa rộng rãi những tác phẩm đoạt giải thưởng để đông đảo độc giả biết đến nhiều hơn, qua đó, giải thưởng của Hội Nhà văn Việt Nam cũng được quảng bá tốt hơn”.
Việc một giải thưởng uy tín của giới nhà nghề được biết đến rộng rãi - cũng là cách để nâng tầm văn học, đưa văn học có được vị thế cao hơn, giá trị cao hơn giữa dòng chảy thông tin, giữa đời sống văn hóa tinh thần đương đại.
