Xuất khẩu tiếp tục là động lực tăng trưởng
Sau 9 tháng năm 2026, tổng kim ngạch xuất, nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam đạt 888,02 tỷ USD. Nếu duy trì tốc độ tăng trưởng hiện nay, kim ngạch thương mại có khả năng chạm mốc 1.000 tỷ USD sau 10 tháng và hướng tới 1.200 tỷ USD trong cả năm.
Cục Thống kê (Bộ Tài chính) đánh giá, để hướng tới mốc kỷ lục 1.200 tỷ USD cho cả năm 2026, điều quan trọng không chỉ là duy trì tốc độ tăng kim ngạch, mà cần tạo thêm dư địa cho cả xuất khẩu và nhập khẩu theo hướng phục vụ sản xuất, nâng cao năng lực cạnh tranh và gia tăng giá trị trong nước.
Trước hết, cần tiếp tục tạo động lực cho xuất khẩu, nhất là những nhóm hàng có tốc độ tăng trưởng cao và khả năng mở rộng thị trường. Trong 9 tháng, nhóm hàng công nghiệp chế biến chiếm 90,4% tổng kim ngạch xuất khẩu. Riêng nhóm điện tử, máy tính và linh kiện đạt 123,66 tỷ USD, tăng 59,6% so với cùng kỳ năm trước.
Với quy mô và tốc độ tăng trưởng này, công nghiệp chế biến, chế tạo, đặc biệt là nhóm hàng điện tử, tiếp tục giữ vai trò quan trọng trong việc mở rộng kim ngạch xuất khẩu. Tuy nhiên, bên cạnh mở rộng sản lượng, cần chú trọng nâng tỷ lệ giá trị gia tăng trong nước, tránh tình trạng kim ngạch xuất khẩu tăng nhanh nhưng nhập khẩu đầu vào cũng tăng tương ứng.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là phát triển mạnh hơn sự tham gia của doanh nghiệp trong nước vào chuỗi cung ứng xuất khẩu. Sau 9 tháng, khu vực doanh nghiệp có vốn đầu tư trực tiếp nước ngoài (FDI) chiếm 80,7% tổng kim ngạch xuất khẩu, trong khi khu vực kinh tế trong nước chiếm 19,3%. Cơ cấu này cho thấy dư địa để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng năng lực xuất khẩu và tăng cường liên kết với chuỗi cung ứng toàn cầu vẫn còn lớn.
Việc hỗ trợ doanh nghiệp nâng cao tiêu chuẩn sản xuất, năng lực công nghệ, quản trị chất lượng và khả năng đáp ứng các đơn hàng quốc tế sẽ giúp tăng quy mô xuất khẩu đồng thời nâng tỷ lệ giá trị gia tăng được tạo ra trong nước trong hàng xuất khẩu.
Song song với nâng cao năng lực sản xuất, cần khai thác sâu hơn các thị trường có dư địa tăng trưởng và đa dạng hóa thị trường xuất khẩu. Hoa Kỳ và EU đang tạo ra mức xuất siêu lớn, trong khi một số thị trường khác còn nhiều tiềm năng. Việc tận dụng hiệu quả các hiệp định thương mại tự do, đa dạng hóa thị trường và sản phẩm sẽ giúp giảm sự phụ thuộc vào một số thị trường truyền thống, đồng thời tạo thêm không gian tăng trưởng cho xuất khẩu.
Nhập khẩu gắn với nâng cao năng lực sản xuất
Để hướng tới mốc 1.200 tỷ USD, Cục Thống kê cho rằng, cần phát triển nhập khẩu theo hướng phục vụ sản xuất và nâng cao năng lực xuất khẩu.
Trong 9 tháng năm 2026, kim ngạch nhập khẩu hàng hóa đạt 453,72 tỷ USD. Đáng chú ý, tư liệu sản xuất chiếm 94,1% tổng kim ngạch nhập khẩu. Cơ cấu này cho thấy nhập khẩu tiếp tục đóng vai trò quan trọng trong việc cung cấp máy móc, thiết bị, nguyên liệu và linh kiện phục vụ hoạt động sản xuất trong nước.
Vì vậy, cần tạo điều kiện thuận lợi cho nhập khẩu máy móc, thiết bị, công nghệ, nguyên liệu và linh kiện thiết yếu, nhất là những đầu vào giúp nâng cao năng lực sản xuất và tạo ra sản phẩm xuất khẩu có giá trị cao hơn.
Trong dài hạn, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng tỷ lệ nội địa hóa là giải pháp có ý nghĩa trực tiếp đối với cả quy mô thương mại lẫn cán cân thương mại. Khi doanh nghiệp trong nước có thể cung ứng nhiều hơn linh kiện, nguyên liệu và bán thành phẩm cho các tập đoàn xuất khẩu, Việt Nam không chỉ giảm được một phần nhu cầu nhập khẩu đầu vào mà còn có thêm một tầng xuất khẩu gián tiếp thông qua chuỗi cung ứng. Đặc biệt, với nhóm điện tử, máy tính và linh kiện, mặt hàng vừa có kim ngạch xuất khẩu rất lớn vừa nhập siêu tới 65,28 tỷ USD, dư địa nâng tỷ lệ giá trị trong nước còn đáng kể.
Cùng với đó, giảm chi phí logistics và nâng cao hiệu quả kết nối thương mại sẽ góp phần tạo điều kiện cho hoạt động xuất, nhập khẩu mở rộng. Khi tổng kim ngạch thương mại tiến tới quy mô 1.200 tỷ USD, năng lực cảng biển, kho bãi, vận tải, hệ thống logistics và thủ tục thông quan sẽ ngày càng có ý nghĩa đối với sức cạnh tranh của doanh nghiệp.
Bên cạnh đầu tư hạ tầng, cần đẩy mạnh số hóa thủ tục, kết nối dữ liệu và rút ngắn thời gian thông quan, qua đó giảm chi phí cho doanh nghiệp và nâng sức cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam.
Mở rộng thương mại đi đôi với nâng cao giá trị gia tăng
Bên cạnh xuất khẩu hàng hóa, phát triển xuất khẩu dịch vụ song song với xuất khẩu hàng hóa cũng là hướng đi cần được chú trọng trong những tháng cuối năm và giai đoạn tiếp theo. Du lịch và vận tải là 2 lĩnh vực có quy mô đáng kể trong xuất khẩu dịch vụ. Việc nâng chất lượng dịch vụ du lịch, vận tải, logistics, công nghệ thông tin và các dịch vụ có giá trị gia tăng cao vừa tạo thêm nguồn thu ngoại tệ, vừa góp phần mở rộng quy mô thương mại mà không phụ thuộc hoàn toàn vào xuất khẩu hàng hóa.
Từ nay đến cuối năm 2026, cần nhìn hoạt động xuất, nhập khẩu trong mối quan hệ giữa quy mô và chất lượng tăng trưởng. Quy mô thương mại 9 tháng đã ở mức rất lớn. Chặng đường tiếp theo không chỉ là đưa con số này lên một mốc cao hơn, mà phải bảo đảm mỗi bước tăng trưởng của xuất nhập khẩu tạo ra nhiều hơn giá trị gia tăng, việc làm, năng lực sản xuất và sức cạnh tranh cho nền kinh tế.
Mốc 1.200 tỷ USD vì vậy không đơn thuần là mục tiêu về quy mô kim ngạch, mà còn đặt ra yêu cầu nâng cao chất lượng tăng trưởng thương mại. Đây là cơ hội để Việt Nam từng bước chuyển từ mô hình tăng trưởng dựa nhiều vào mở rộng sản lượng và nguồn cung bên ngoài sang mô hình có sự tham gia sâu hơn của doanh nghiệp trong nước, tạo ra nhiều giá trị hơn từ hoạt động xuất khẩu và từng bước cải thiện bền vững cán cân thương mại.
Khi mỗi bước tăng trưởng xuất, nhập khẩu tạo thêm năng lực sản xuất, việc làm và giá trị cho nền kinh tế, quy mô thương mại lớn hơn sẽ mang lại hiệu quả bền vững hơn. Đây cũng là nền tảng quan trọng để nâng cao chất lượng tăng trưởng và cải thiện cán cân thương mại trong dài hạn.
