Nghị quyết số 79-NQ/TW soi đường kinh tế nhà nước dẫn dắt, phát triển (Bài 1): Định vị lại vai trò kinh tế nhà nước trong giai đoạn phát triển mới

Khẳng định vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước

Trong tiến trình phát triển nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, kinh tế nhà nước luôn được xác định là lực lượng giữ vai trò chủ đạo, góp phần định hướng, điều tiết và ổn định nền kinh tế. Nghị quyết số 79-NQ/TW ra đời nhằm tiếp tục hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu quả hoạt động của các doanh nghiệp nhà nước, đồng thời củng cố vai trò của kinh tế nhà nước trong các lĩnh vực then chốt của nền kinh tế.

Thực tiễn cho thấy, trong nhiều giai đoạn khó khăn của nền kinh tế, đặc biệt là các thời kỳ biến động kinh tế toàn cầu, khu vực kinh tế nhà nước đã đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường, bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh tài chính và an ninh lương thực. Các tập đoàn, tổng công ty nhà nước lớn đã trở thành lực lượng nòng cốt trong các lĩnh vực như năng lượng, viễn thông, tài chính, hạ tầng giao thông và công nghiệp trọng điểm.

Một trong những điểm đáng chú ý của Nghị quyết số 79-NQ/TW là cách tiếp cận mới đối với phát triển kinh tế nhà nước. Nếu trước đây trọng tâm chủ yếu là duy trì quy mô và bảo đảm sự hiện diện của doanh nghiệp nhà nước trong nhiều lĩnh vực, thì nay trọng tâm được chuyển mạnh sang nâng cao hiệu quả, chất lượng và sức cạnh tranh.

Theo tinh thần của nghị quyết, kinh tế nhà nước cần tập trung vào những ngành, lĩnh vực then chốt, thiết yếu mà khu vực kinh tế khác khó hoặc không thể đảm nhiệm. Điều này không chỉ giúp sử dụng hiệu quả nguồn lực nhà nước, mà còn tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế khác phát triển mạnh mẽ, hình thành hệ sinh thái kinh tế đa dạng và năng động hơn.

Bên cạnh đó, Nghị quyết cũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới quản trị doanh nghiệp nhà nước theo chuẩn mực hiện đại, tiệm cận với thông lệ quốc tế. Việc tăng cường minh bạch, nâng cao trách nhiệm giải trình, áp dụng các mô hình quản trị tiên tiến sẽ giúp các doanh nghiệp nhà nước hoạt động hiệu quả hơn, đồng thời tạo niềm tin cho nhà đầu tư và thị trường.

Không chỉ dừng lại ở việc nâng cao hiệu quả của khu vực kinh tế nhà nước, Nghị quyết số 79-NQ/TW còn đặt mục tiêu lớn hơn là tạo ra hiệu ứng lan tỏa, thúc đẩy sự phát triển của toàn bộ nền kinh tế. Điều này được thể hiện thông qua việc tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp nhà nước với doanh nghiệp tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa cũng như khu vực kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài.

Thông qua các dự án đầu tư lớn, các chương trình phát triển hạ tầng và các chuỗi cung ứng quy mô quốc gia, doanh nghiệp nhà nước có thể tạo ra những động lực tăng trưởng mới cho nền kinh tế. Khi các dự án hạ tầng giao thông, năng lượng hay công nghiệp quy mô lớn được triển khai, hàng loạt doanh nghiệp trong và ngoài nước sẽ có cơ hội tham gia, qua đó thúc đẩy sự phát triển của nhiều ngành kinh tế liên quan.

Chiếm lĩnh "những cao điểm chiến lược chỉ huy" của nền kinh tế

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79-NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam của Bộ Chính trị, Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, kinh tế nhà nước phải có những đóng góp mang tính đột phá vào năng lực tự chủ quốc gia, bảo đảm duy trì ổn định và can thiệp kịp thời khi xuất hiện rủi ro mang tính hệ thống.

Tổng Bí thư Tô Lâm yêu cầu, trong giai đoạn mới, kinh tế nhà nước phải thực sự được cụ thể hóa thành 5 "điểm tựa" lớn. Thứ nhất, điểm tựa về an ninh và chủ quyền kinh tế. Kinh tế nhà nước phải nắm giữ và làm chủ các "huyết mạch" và "xương sống" quốc gia từ năng lượng, hạ tầng chiến lược, tài chính-tín dụng, logistics then chốt, dữ liệu và nền tảng số thiết yếu,… Nắm giữ không phải để độc quyền, mà để bảo đảm chủ quyền, tránh lệ thuộc, chủ động trước biến động và bảo vệ lợi ích quốc gia trong mọi tình huống, và có sức lan tỏa cho cả nền kinh tế.

Tổng Bí thư Tô Lâm đã dự và phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị toàn quốc nghiên cứu, học tập, quán triệt và triển khai thực hiện Nghị quyết số 79 - NQ/TW về phát triển kinh tế Nhà nước và Nghị quyết số 80 - NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam.

Thứ hai, điểm tựa về điều tiết, ổn định và sức chống chịu. Đặc biệt, trong thời kỳ nhiều cú sốc đan xen như đứt gãy chuỗi cung ứng, biến động lãi suất-tỷ giá, chiến tranh thương mại, thiên tai- dịch bệnh, kinh tế nhà nước phải đóng vai trò giữ ổn định những thị trường thiết yếu, đảm bảo cung ứng các dịch vụ công ích thiết yếu, duy trì đầu tư nền tảng và năng lực dự phòng để ứng phó kịp thời với rủi ro hệ thống.

Thứ ba, điểm tựa dẫn dắt cho khu vực tư nhân. Kinh tế nhà nước mạnh không phải để lấn át, mà trở thành "bệ đỡ", "mở đường" và "tiếp sức" để doanh nghiệp tư nhân tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị và phát triển công nghiệp hỗ trợ, nâng tỷ lệ nội địa hóa, từ đó hình thành những cụm liên kết ngành với những "đầu tàu" đủ sức cạnh tranh khu vực và toàn cầu. Nếu kinh tế nhà nước làm tốt vai trò dẫn dắt, khu vực tư nhân sẽ có điểm tựa để lớn lên bền vững và sức mạnh tổng hợp của nền kinh tế sẽ tăng lên rõ rệt.

Thứ tư, điểm tựa về dẫn dắt đổi mới sáng tạo và công nghệ lõi. Nếu kinh tế nhà nước chỉ mạnh về vốn, mạnh về tài sản mà yếu về công nghệ, quản trị và nhân lực, thì không thể giữ vai trò chủ đạo trong kỷ nguyên mới. Vai trò chủ đạo hôm nay không chỉ đo bằng quy mô, mà phải được đo bằng khả năng làm chủ công nghệ, chuẩn hóa theo chuẩn mực quốc tế, vận hành dữ liệu như một nguồn lực chiến lược, bảo đảm an ninh mạng và quản trị rủi ro hiện đại.

Thứ năm, điểm tựa về chuẩn mực quản trị và liêm chính công vụ trong kinh tế. Doanh nghiệp nhà nước phải là nơi kỷ luật, minh bạch, cùng trách nhiệm giải trình cao nhất. Doanh nghiệp nhà nước phải là nơi của chuẩn mực quản trị quốc gia, tạo ra đội ngũ cán bộ quản lý có năng lực cạnh tranh và tinh thần phụng sự. Không thể để tồn tại tình trạng "lợi ích nhóm", "sân sau", đầu tư theo nhiệm kỳ, thua lỗ kéo dài nhưng không rõ trách nhiệm.