Tại hội thảo “Nâng cao hiệu quả dòng vốn tín dụng xanh, động lực cho tăng trưởng kinh tế” do Báo Lao Động phối hợp với Ngân hàng Nhà nước Việt Nam và Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức ngày 23/6, các chuyên gia, nhà quản lý và đại diện tổ chức tín dụng đã cùng nhìn nhận những kết quả đạt được, chỉ ra các điểm nghẽn và đề xuất giải pháp nhằm khơi thông hiệu quả nguồn vốn xanh cho quá trình chuyển đổi mô hình tăng trưởng của Việt Nam.

Theo các ý kiến tại hội thảo, chuyển đổi xanh không chỉ là yêu cầu từ các cam kết quốc tế về khí hậu mà còn là động lực mới để nâng cao năng lực cạnh tranh, sức chống chịu và chất lượng tăng trưởng của nền kinh tế. Trong tiến trình đó, ngành Ngân hàng được xác định giữ vai trò trung tâm trong việc dẫn dắt dòng vốn vào các lĩnh vực xanh, hỗ trợ doanh nghiệp và người dân thực hiện chuyển đổi xanh, phát triển bền vững.

Ngành Ngân hàng chủ động dẫn dắt dòng vốn cho tăng trưởng xanh

Phát biểu tại hội thảo, bà Hà Thu Giang, Vụ trưởng Vụ Tín dụng các ngành kinh tế (Ngân hàng Nhà nước Việt Nam) cho biết, trong bối cảnh toàn cầu đang đối mặt với những tác động của biến đổi khí hậu ngày càng khắc nghiệt và tình trạng cạn kiệt tài nguyên, việc chuyển đổi sang mô hình kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và áp dụng các tiêu chuẩn ESG (Môi trường - Xã hội - Quản trị) đã trở thành yêu cầu cấp thiết đối với Việt Nam nhằm hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bao trùm và thịnh vượng.

Theo bà Hà Thu Giang, với vai trò là huyết mạch của nền kinh tế, hệ thống ngân hàng giữ vai trò quan trọng trong việc khơi thông dòng vốn, tạo điều kiện cho doanh nghiệp và người dân triển khai các dự án xanh, thân thiện với môi trường, hỗ trợ tăng trưởng xanh và phát triển bền vững, góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Trong những năm qua, ngành Ngân hàng đã chủ động cụ thể hóa các chủ trương, chiến lược của Đảng và Nhà nước về tăng trưởng xanh thông qua việc hoàn thiện cơ chế chính sách, định hướng tín dụng và thúc đẩy các chương trình tín dụng xanh. Bên cạnh việc cung ứng vốn cho các động lực tăng trưởng truyền thống, ngành Ngân hàng đã chủ động định hướng và xây dựng các mục tiêu rõ ràng nhằm hỗ trợ các động lực tăng trưởng mới là kinh tế xanh và phát triển bền vững thông qua hệ thống cơ chế, chính sách đồng bộ cùng nhiều giải pháp thực thi quyết liệt.

Cụ thể, Ngân hàng Nhà nước đã chủ động, linh hoạt, cụ thể hóa các nội dung tăng trưởng xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu trong quá trình điều hành, thực hiện chức năng quản lý Nhà nước về lĩnh vực tiền tệ và ngân hàng, đồng bộ các công cụ và giải pháp chính sách tiền tệ nhằm kiểm soát lạm phát, góp phần ổn định kinh tế vĩ mô, ổn định thị trường tiền tệ; chính sách tín dụng được điều hành hợp lý, đáp ứng nhu cầu vốn tín dụng cho nền kinh tế, hỗ trợ tăng trưởng kinh tế, hướng tín dụng vào các lĩnh vực sản xuất kinh doanh, lĩnh vực ưu tiên và các động lực tăng trưởng kinh tế theo chủ trương của Chính phủ, trong đó có hỗ trợ nền kinh tế chuyển sang mô hình tăng trưởng xanh, bền vững.

Cùng với đó, trên cơ sở bám sát mục tiêu của Quốc hội, chỉ đạo của Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và diễn biến kinh tế vĩ mô, tiền tệ trong và ngoài nước, NHNN đã xây dựng định hướng, đề ra mục tiêu rõ ràng cho các tổ chức tín dụng (TCTD) trong triển khai hoạt động cấp tín dụng xanh, ngân hàng xanh, quản lý rủi ro môi trường và xã hội tại các Đề án, Chiến lược phát triển ngành gân hàng, phù hợp với mục tiêu quốc gia về tăng trưởng xanh và cam kết của Việt Nam tại các diễn đàn quốc tế.

Đồng thời, kịp thời rà soát, hoàn thiện các văn bản quy định về hoạt động cấp tín dụng phù hợp với mục tiêu bảo vệ môi trường, phát thải carbon thấp, thích ứng với biến đổi khí hậu, khuyến khích phát triển các ngành/lĩnh vực xanh.

Mặt khác, chủ động nghiên cứu, ban hành các hướng dẫn, chỉ đạo các TCTD thúc đẩy hoạt động cấp tín dụng xanh, tạo điều kiện cho doanh nghiệp, người dân triển khai các dự án xanh, bền vững; cũng như chỉ đạo các TCTD tích cực triển khai các chính sách tín dụng tập trung vốn cho các ngành/lĩnh vực xanh, sản xuất nông nghiệp theo mô hình liên kết, ứng dụng công nghệ cao, các chương trình tín dụng chính sách hỗ trợ người nghèo về nhà ở phòng tránh biến đổi khí hậu…

Ông Nguyễn Hồng Quang, Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho biết, trong bối cảnh nguồn lực ngân sách nhà nước còn hạn chế, việc huy động nguồn lực xã hội, đặc biệt là nguồn vốn từ khu vực tài chính - ngân hàng, có ý nghĩa quyết định. Trong đó, tài chính xanh, trong đó tín dụng xanh giữ vai trò trung tâm, đang trở thành công cụ quan trọng để dẫn dắt dòng vốn vào các dự án xanh, dự án giảm phát thải, kinh tế tuần hoàn, năng lượng sạch và các hoạt động bảo vệ môi trường.

Theo Phó Cục trưởng Cục Môi trường, Việt Nam đã từng bước hình thành nền tảng chính sách quan trọng cho phát triển tín dụng xanh thông qua: Chiến lược quốc gia về tăng trưởng xanh, Luật Bảo vệ môi trường năm 2020, các chương trình hành động của ngành Ngân hàng và đặc biệt là Quyết định số 21/2025/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ về tiêu chí môi trường và xác nhận dự án thuộc danh mục phân loại xanh.

Tín dụng xanh tăng trưởng mạnh, ngày càng lan tỏa trong nền kinh tế

Nhờ sự chủ động của cơ quan quản lý và các TCTD, hoạt động tín dụng xanh đã đạt nhiều kết quả tích cực cả về số lượng TCTD tham gia và quy mô dư nợ.

Theo NHNN, đến nay, đã có 82 TCTD thực hiện cấp tín dụng xanh với tổng dư nợ đạt trên 828 nghìn tỉ đồng, tăng gấp 4,6 lần so với thời điểm bắt đầu triển khai năm 2017, tốc độ tăng trưởng bình quân trên 20% mỗi năm trong giai đoạn 2017 – 2025. Dư nợ tín dụng xanh tập trung chủ yếu vào lĩnh vực nông nghiệp, lâm nghiệp, thủy sản và bảo tồn đa dạng sinh học, chiếm trên 32%; năng lượng xanh chiếm trên 30%. Bên cạnh đó, dư nợ được đánh giá rủi ro môi trường và xã hội đã đạt trên 5,7 triệu tỷ đồng, chiếm hơn 30% tổng dư nợ toàn nền kinh tế.

Theo TS. Bùi Thanh Minh, Phó Giám đốc chuyên môn Văn phòng Ban Nghiên cứu phát triển kinh tế tư nhân (Ban IV), tín dụng xanh tại Việt Nam đã có những chuyển động tích cực khi số lượng tổ chức tín dụng tham gia ngày càng tăng, dư nợ tăng trưởng khoảng 20% mỗi năm. Bản thân các ngân hàng cũng là khu vực chuyển đổi nhanh trong thực hành ESG và phát triển bền vững.

Từ góc độ thực tiễn, ông Nguyễn Quang Ngọc, Phó Trưởng Ban Chính sách tín dụng Agribank cho biết, Agribank xác định tín dụng xanh không chỉ là xu hướng mà còn là công cụ chiến lược để thúc đẩy phát triển bền vững. Tín dụng xanh đóng vai trò như “mạch máu” tài chính của nền kinh tế xanh, giúp thúc đẩy chuyển dịch cơ cấu kinh tế từ “nâu” sang “xanh”, hỗ trợ doanh nghiệp đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, thu hút dòng vốn FDI chất lượng cao và hiện thực hóa cam kết phát thải ròng bằng 0 vào năm 2050.

Đến cuối năm 2025, Agribank là ngân hàng dẫn đầu hệ thống về số lượng khách hàng được cấp tín dụng thuộc lĩnh vực xanh với gần 39.000 khách hàng; tổng dư nợ tín dụng xanh đạt gần 28.000 tỷ đồng. Dòng vốn tập trung vào năng lượng tái tạo, năng lượng sạch, lâm nghiệp bền vững và nông nghiệp xanh.

Agribank cũng triển khai nhiều chương trình tín dụng xanh quy mô lớn như chương trình cho vay phát triển nông nghiệp công nghệ cao, nông nghiệp sạch, chương trình tín dụng thực hiện Đề án một triệu héc-ta lúa chất lượng cao, phát thải thấp tại Đồng bằng sông Cửu Long, chương trình tín dụng xanh dành cho khách hàng cá nhân và các sản phẩm hỗ trợ phát triển kinh tế tuần hoàn.

Bà Hoàng Thị Diệu Thúy - Giám đốc quan hệ khách hàng cấp cao, Khối Khách hàng Doanh nghiệp và Định chế Tài chính, Ngân hàng HSBC Việt Nam cũng cho biết, tại HSBC, phát triển bền vững được xem là một chiến lược dài hạn nhằm vừa đáp ứng nhu cầu tài chính của khách hàng, vừa góp phần bảo vệ môi trường và tạo ra giá trị cho các thế hệ tương lai. Ngân hàng tiếp cận phát triển bền vững dựa trên 3 trụ cột chính gồm Môi trường, Xã hội và Quản trị.

Ở khía cạnh môi trường, HSBC chú trọng các vấn đề như sử dụng hiệu quả tài nguyên thiên nhiên, giảm phát thải khí carbon, nâng cao hiệu quả sử dụng năng lượng, kiểm soát chất thải gây ô nhiễm và thúc đẩy các sáng kiến phát triển bền vững.

Nhiều điểm nghẽn cần tháo gỡ để dòng vốn xanh phát huy hiệu quả

Mặc dù đạt được nhiều kết quả tích cực, các diễn giả cho rằng tín dụng xanh vẫn chưa phát triển tương xứng với nhu cầu chuyển đổi xanh của nền kinh tế.

Theo bà Hà Thu Giang, khó khăn hiện nay đến từ thực tế, khuôn khổ pháp lý về hệ thống tiêu chí nhận diện, xác định các dự án tuần hoàn và việc áp dụng các tiêu chuẩn ESG hiện chưa hoàn thiện, gây khó khăn cho cả TCTD và khách hàng trong quá trình thẩm định, triển khai và tiếp cận nguồn vốn tín dụng xanh.

Việc triển khai các cơ chế hỗ trợ của Nhà nước cần bảo đảm tính minh bạch, công khai đối tượng thụ hưởng và đổi mới phương thức hỗ trợ phù hợp với nhu cầu thực tế của từng địa phương.

Bên cạnh đó, nhu cầu vốn cho phát triển kinh tế - xã hội và chuyển đổi xanh là rất lớn, trong khi khả năng cân đối nguồn lực của hệ thống ngân hàng còn nhiều thách thức. Chênh lệch giữa tín dụng và huy động vốn tiếp tục tạo áp lực lên khả năng cung ứng vốn của hệ thống ngân hàng. Bên cạnh đó, nguồn vốn quốc tế có chi phí cao, tiềm ẩn rủi ro tỷ giá và quy trình tiếp cận còn phức tạp, trong khi thị trường trái phiếu xanh và thị trường carbon trong nước chưa phát triển đồng bộ và hiệu quả.

Năng lực và kinh nghiệm thực thi các chuẩn mực quốc tế về tài chính xanh, kinh tế tuần hoàn và quản trị ESG tại phần lớn các TCTD vẫn chưa theo kịp tốc độ thay đổi và cập nhật của các thông lệ toàn cầu.

Mặt khác, hệ thống các TCTD cũng đang đối mặt với rào cản lớn trong việc tiếp cận và khai thác dữ liệu về quy hoạch phát triển các dự án xanh theo từng ngành, lĩnh vực cũng như thông tin về tình hình tuân thủ các quy định môi trường của doanh nghiệp. Điều này khiến quá trình thẩm định và giám sát sau cho vay đối với các dự án xanh gặp nhiều khó khăn, làm giảm độ chính xác và tính kịp thời trong công tác quản trị rủi ro tín dụng.

Dưới góc độ doanh nghiệp, TS. Bùi Thanh Minh cho rằng, dù tín dụng xanh tăng trưởng nhanh nhưng mới chiếm khoảng 4,2-4,5% tổng dư nợ toàn nền kinh tế và chủ yếu tập trung vào các dự án quy mô lớn trong lĩnh vực nông nghiệp và năng lượng tái tạo. Khu vực doanh nghiệp nhỏ và vừa vẫn gặp nhiều khó khăn trong tiếp cận nguồn vốn xanh.

Từ thực tiễn hoạt động, đại diện Agribank cho biết nhiều khách hàng chưa có đầy đủ hồ sơ môi trường, năng lực lập báo cáo ESG còn hạn chế; quy mô sản xuất nhỏ lẻ, thiếu tài sản bảo đảm. Bên cạnh đó, các ngân hàng cũng gặp khó khăn về nguồn vốn do phần lớn dự án xanh có nhu cầu vay trung và dài hạn trong khi nguồn huy động chủ yếu là ngắn hạn.

Hoàn thiện hệ sinh thái chính sách để khơi thông nguồn vốn xanh

Để thúc đẩy tín dụng xanh phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian tới, các diễn giả cho rằng cần hoàn thiện đồng bộ hệ sinh thái chính sách và tăng cường phối hợp giữa các cơ quan quản lý, TCTD và cộng đồng doanh nghiệp.

Theo NHNN, ngành Ngân hàng sẽ tiếp tục chỉ đạo các TCTD tập trung nguồn vốn vào các dự án thuộc danh mục phân loại xanh; đa dạng hóa sản phẩm tín dụng phục vụ chuyển đổi xanh; hoàn thiện cơ chế hỗ trợ lãi suất 2% đối với doanh nghiệp, hộ kinh doanh thực hiện các dự án xanh, tuần hoàn và áp dụng tiêu chuẩn ESG.

NHNN cũng sẽ tăng cường hợp tác với các tổ chức tài chính quốc tế nhằm huy động nguồn lực, hỗ trợ kỹ thuật cho tài chính xanh; đồng thời đẩy mạnh đào tạo chuyên sâu về tài chính xanh và quản trị ESG cho đội ngũ cán bộ ngân hàng.

Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, ông Nguyễn Hồng Quang cho biết, Bộ sẽ tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về bảo vệ môi trường; hoàn thiện hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án tuần hoàn và tiêu chuẩn ESG; xây dựng cơ sở dữ liệu phục vụ hoạt động tín dụng xanh và tăng cường cơ chế phối hợp liên ngành.

TS. Bùi Thanh Minh nhấn mạnh, điều quan trọng hiện nay không phải ban hành thêm quá nhiều chính sách mới mà là đưa các chính sách hiện có vào cuộc sống. Theo ông, chuyển đổi xanh cần được tiếp cận như một hệ sinh thái, trong đó tài chính xanh phải gắn với chuyển đổi số, thị trường tín chỉ carbon, các chính sách hỗ trợ kỹ thuật và mua sắm công xanh.

Theo TS. Bùi Thanh Minh, các ngân hàng muốn cho vay, doanh nghiệp cũng chịu áp lực phải chuyển đổi, Ngân hàng Nhà nước cũng rất quyết tâm thúc đẩy nền kinh tế xanh. Vấn đề là làm thế nào để cung và cầu gặp được nhau thông qua một hệ sinh thái chính sách hiệu quả và cần những động lực và sự hỗ trợ với vai trò "bà đỡ" từ phía Nhà nước.

Các ý kiến tại hội thảo đều thống nhất rằng tín dụng xanh không chỉ là công cụ tài chính mà còn là động lực quan trọng để thúc đẩy chuyển đổi mô hình tăng trưởng, nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Để dòng vốn xanh thực sự phát huy hiệu quả, cần tiếp tục hoàn thiện thể chế, hạ tầng dữ liệu và cơ chế phối hợp giữa các bên, qua đó tạo nền tảng vững chắc cho mục tiêu tăng trưởng xanh và phát triển bền vững của Việt Nam.