Bài 3: Kinh tế đêm - khai phá sâu để bứt phá

Chương trình biểu diễn nghệ thuật thu hút khách nước ngoài tại khu vực phường Sài Gòn, TP. Hồ Chí Minh. Ảnh: T.H

“Đòn bẩy” cho tăng trưởng 2 con số

Các chuyên gia cho rằng, để đạt mục tiêu tăng trưởng 2 con số, TP. Hồ Chí Minh phải thúc đẩy đồng thời ba trụ cột gồm: Tiêu dùng, xuất khẩu và đầu tư. Trong đó, kinh tế đêm có thể tạo thêm lực đẩy rất lớn cho tiêu dùng, đồng thời lan tỏa sang du lịch, dịch vụ và thu hút đầu tư.

Sau khi sắp xếp lại không gian phát triển, quy mô thị trường của TP. Hồ Chí Minh trở nên rất lớn, kéo theo dư địa rộng mở từ lượng du khách đổ về. Tuy nhiên, kinh tế đêm không chỉ gắn với ăn uống, vui chơi giải trí, mà còn liên quan đến du lịch, thương mại dịch vụ, mua sắm và trải nghiệm đô thị.

Theo ông Nguyễn Nguyên Phương, Phó Giám đốc Sở Công Thương TP. Hồ Chí Minh, chủ trương phát triển kinh tế đêm đã được định hướng xuyên suốt từ Trung ương đến địa phương. Tuy nhiên, “nút thắt” lớn nhất hiện nay nằm ở khâu tổ chức thực hiện.

Hiện vẫn chưa xác định rõ cơ quan chịu trách nhiệm điều phối chung các hoạt động kinh tế đêm trên toàn địa bàn. Dù đã có những phân công bước đầu, nhưng cơ chế vận hành thiếu rõ ràng, khiến nhiều đề xuất từ doanh nghiệp và địa phương chưa được triển khai đồng bộ.

Ông Phương cũng cho rằng, một bất cập lớn là hệ thống pháp lý hiện hành chưa phân định rõ giữa hoạt động kinh tế ban ngày và ban đêm. Các lĩnh vực đặc thù như ẩm thực, giải trí hay phục vụ đồ uống có cồn vẫn chịu sự điều chỉnh của các quy định chung vốn thiết kế cho hoạt động ban ngày.

Ở góc độ du lịch, bà Nguyễn Nguyệt Vân Khanh, Giám đốc Ban Tiếp thị truyền thông Công ty cổ phần Du lịch Vietravel nhận định, dư địa phát triển kinh tế đêm tại TP. Hồ Chí Minh là rất lớn và gần như vẫn chưa được khai thác đúng tiềm năng, đặc biệt trong bối cảnh không gian phát triển được mở rộng với Bình Dương và Bà Rịa - Vũng Tàu.

Theo bà Khanh, rào cản lớn nhất hiện nay là thiếu quy hoạch tổng thể cho kinh tế đêm ở cấp độ vùng, trong khi thực tế thị trường đã vượt khỏi ranh giới một địa phương. Kinh tế đêm không chỉ là câu chuyện du lịch, mà còn liên quan đến giao thông ban đêm, an ninh, cấp phép hoạt động, sử dụng không gian công cộng và hạ tầng hỗ trợ.

PGS.TS. Đinh Tiên Minh, Trưởng bộ môn Marketing, Khoa Kinh doanh quốc tế và Marketing, Trường Kinh doanh UEH cho rằng, kinh tế đêm cần được nhìn nhận đồng thời ở ba khía cạnh: kinh tế, văn hóa và xã hội.

“Việc phát triển kinh tế đêm có thể góp phần kéo dài thời gian lưu trú của du khách, gia tăng chi tiêu ban đêm, thu hút đầu tư vào các lĩnh vực thương mại - dịch vụ - giải trí, tạo thêm việc làm, tăng nguồn thu và nâng cao hiệu quả khai thác hạ tầng đô thị”, PGS.TS. Đinh Tiên Minh nhấn mạnh.

TP. Hồ Chí Minh chưa có nhiều sản phẩm để phát kinh tế về đêm. Ảnh: Uyên Phương

Theo thống kê của Thuế cơ sở 1 (Thuế TP. Hồ Chí Minh) - đơn vị quản lý thuế tại 4 phường Sài Gòn, Bến Thành, Tân Định và Cầu Ông Lãnh - trên địa bàn hiện có gần 6.000 người nộp thuế tham gia các hoạt động dịch vụ 24/7 với doanh thu khoảng gần 2.000 tỷ đồng, chiếm khoảng 16% tổng số người nộp thuế và tăng 39% so với cùng kỳ năm 2025.

Những con số này cho thấy kinh tế đêm không chỉ dừng ở việc “thắp đèn cho đẹp” mà đã trở thành dòng chảy kinh tế thật sự tạo ra giá trị mới cho thành phố.

Cần “mở khóa” cơ chế để khai thác kinh tế đêm

Dù có tiềm năng lớn, nhiều chuyên gia cho rằng, sản phẩm kinh tế đêm của TP. Hồ Chí Minh vẫn còn đơn điệu, nhỏ lẻ và thiếu chiều sâu.

PGS. TS. Đinh Tiên Minh nhận định: “Sản phẩm kinh tế đêm của thành phố nhìn có vẻ phong phú nhưng thật ra là đơn điệu, tập trung nhỏ lẻ ở một vài nơi và thiếu tính đặc trưng, chiều sâu và chưa hấp dẫn như kỳ vọng”.

Theo các chuyên gia, để phát triển bền vững, TP. Hồ Chí Minh cần một chiến lược tổng thể thay vì các mô hình tự phát như hiện nay. Thành phố cần quy hoạch các khu kinh tế đêm với hạ tầng đồng bộ như lối đi bộ an toàn, hệ thống chiếu sáng, nhà vệ sinh công cộng, biển chỉ dẫn, an ninh và giao thông công cộng ban đêm.

TS. Richard Ramsawak và TS. Nguyễn Châu Trinh (Đại học RMIT Việt Nam) cho rằng, kinh tế đêm đóng vai trò như một “vùng đệm” kinh tế và cơ chế mở rộng giá trị, giúp gia tăng cơ hội chi tiêu và củng cố hình ảnh TP. Hồ Chí Minh như một điểm đến sôi động.

Theo hai chuyên gia, kinh nghiệm từ Thái Lan, Singapore hay Trung Quốc cho thấy vai trò điều phối mạnh mẽ của chính quyền là yếu tố quyết định, cùng với đầu tư bài bản về hạ tầng, giao thông và an toàn.

Các chuyên gia cũng đề xuất TP. Hồ Chí Minh có thể tập trung phát triển nhóm sản phẩm như biểu diễn văn hóa nghệ thuật ban đêm, tour đêm, chợ đêm, phố đi bộ theo chủ đề, không gian nghệ thuật mở và hệ thống hạ tầng phục vụ kinh tế đêm.

Một trong những mô hình bước đầu tạo hiệu ứng tích cực là phố đêm Chợ Lớn tại chợ Bình Tây. Sau 4 tháng thí điểm, cuối tháng 4/2026, phố đêm chính thức ra mắt với khoảng 38 điểm kinh doanh ẩm thực, khu trò chơi thiếu nhi, thu hút trung bình khoảng 800 lượt khách mỗi ngày.

Phố đêm được xây dựng theo định hướng kết nối du lịch - ẩm thực - sức sống di tích, góp phần thúc đẩy kinh tế đêm trong bối cảnh địa phương hạn chế quỹ đất phát triển.

Theo ông Nguyễn Quốc Kỳ, Chủ tịch Hội đồng quản trị Vietravel, Chủ tịch Hiệp hội Văn hóa ẩm thực Việt Nam: “Khi hoạt động về đêm chưa phát triển tương xứng, điểm đến sẽ khó giữ chân du khách. Đồng thời, người dân địa phương cũng mất đi cơ hội gia tăng thu nhập từ các dịch vụ đi kèm”.

Nhiều chuyên gia nhận định, nếu “mở khóa” được cơ chế, quy hoạch và quản lý, kinh tế đêm có thể trở thành công cụ tăng trưởng nhanh cho TP. Hồ Chí Minh thông qua việc gia tăng chi tiêu du lịch, tạo việc làm và tăng nguồn thu ngân sách.