![]() |
| Ông Phan Lê Thành Long, Tổng giám đốc VIOD. |
Huy động vốn phải đi cùng nâng chất lượng thị trường
Mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong quý IV/2026, năm 2027 và những năm tiếp theo đòi hỏi nguồn vốn lớn, có kỳ hạn phù hợp cho các lĩnh vực như hạ tầng, năng lượng, sản xuất và công nghệ. Bên cạnh tín dụng ngân hàng và đầu tư công, thị trường chứng khoán cần phát huy mạnh hơn vai trò dẫn vốn trực tiếp đến doanh nghiệp, qua đó đa dạng hóa nguồn cung vốn cho nền kinh tế.
Trên thị trường chứng khoán, thị trường cổ phiếu giúp doanh nghiệp tăng vốn chủ sở hữu, còn thị trường trái phiếu doanh nghiệp mở thêm kênh huy động vốn vay trung và dài hạn. Hai công cụ này đáp ứng những nhu cầu vốn khác nhau, nhưng đều đặt ra yêu cầu về chất lượng doanh nghiệp phát hành và hiệu quả sử dụng nguồn vốn huy động. Bởi vậy, mở rộng các kênh huy động mới chỉ là một vế của bài toán. Vế còn lại là năng lực quản trị và khả năng hấp thụ, chuyển hóa nguồn lực thành hoạt động sản xuất, kinh doanh có hiệu quả.
Yêu cầu này càng trở nên quan trọng khi dòng vốn được huy động từ nhiều chủ thể với mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau. Nếu thông tin thiếu minh bạch, cơ chế giám sát không đủ hiệu lực hoặc các quyết định đầu tư thiếu thẩm định, nguồn vốn có thể không tạo ra giá trị tương xứng. Khi đó, hệ quả không chỉ dừng ở hiệu quả hoạt động của doanh nghiệp mà còn có thể chuyển thành rủi ro đối với cổ đông, trái chủ và các nhà đầu tư cung cấp vốn. Nói cách khác, chất lượng quản trị không phải vấn đề nội bộ riêng của doanh nghiệp, mà có liên hệ trực tiếp với mức độ an toàn của dòng vốn và niềm tin đối với thị trường.
Tại buổi gặp gỡ báo chí trước Diễn đàn Thường niên lần thứ 9 (AF9), ông Phan Lê Thành Long, Tổng giám đốc Viện Thành viên Hội đồng Quản trị Việt Nam (VIOD), nhấn mạnh yêu cầu doanh nghiệp trên thị trường chứng khoán Việt Nam phải chứng minh được giá trị của mình. Theo ông Phan Lê Thành Long, các bộ tiêu chí và chuẩn tham chiếu về xếp hạng tín nhiệm, quản trị công ty có thể hỗ trợ doanh nghiệp nhận diện những điểm cần cải thiện, qua đó nâng cao giá trị và khả năng tiếp cận vốn.
Trong đó, xếp hạng tín nhiệm và quản trị công ty cung cấp những góc nhìn khác nhau nhưng có tính bổ trợ khi đánh giá doanh nghiệp. Xếp hạng tín nhiệm tập trung đánh giá rủi ro tín dụng và khả năng thực hiện nghĩa vụ tài chính; quản trị công ty phản ánh chất lượng ra quyết định, cơ chế giám sát, kiểm soát rủi ro và trách nhiệm giải trình.
Hai yếu tố này không thay thế nhau, cũng không tự động bảo đảm doanh nghiệp được xếp hạng cao hay có chi phí vốn thấp. Tuy nhiên, khi được cải thiện thực chất, chúng giúp nhà đầu tư có thêm cơ sở đánh giá rủi ro, triển vọng và năng lực tài chính của doanh nghiệp. Quan trọng hơn, thông tin minh bạch cùng cơ chế quản trị có trách nhiệm góp phần duy trì niềm tin, tạo nền tảng cho khả năng tiếp cận vốn trong dài hạn, thay vì chỉ hỗ trợ một đợt huy động riêng lẻ.
Khoảng cách quản trị nhìn từ thước đo ASEAN
Khả năng thu hút dòng vốn không chỉ phụ thuộc vào quy mô thị trường, mà còn vào chất lượng doanh nghiệp và mức độ đáp ứng các chuẩn mực mà nhà đầu tư quan tâm. Theo số liệu ông Phan Lê Thành Long chia sẻ, vốn hóa thị trường Việt Nam năm 2026 đạt 314 tỷ USD, chiếm khoảng 9% tổng vốn hóa các thị trường ACMF được thống kê, không bao gồm Lào, Campuchia và Myanmar. Quy mô này cho thấy dư địa phát triển của thị trường, đồng thời đặt ra yêu cầu cải thiện chất lượng quản trị để nâng sức hấp dẫn đối với dòng vốn khu vực.
Một trong những thước đo được sử dụng để nhìn nhận khoảng cách đó là Thẻ điểm Quản trị công ty ASEAN (ACGS), sáng kiến của Diễn đàn Thị trường vốn ASEAN (ACMF). Được khởi động năm 2011 và triển khai đánh giá lần đầu năm 2013, ACGS dựa trên các nguyên tắc G20/OECD 2023, tiêu chuẩn của Mạng lưới Quản trị công ty quốc tế (ICGN) và thông lệ quản trị tiên tiến. Thông qua việc đánh giá thực hành quản trị tại các doanh nghiệp niêm yết, bộ thẻ điểm vừa tạo cơ sở so sánh giữa các thị trường, vừa thúc đẩy doanh nghiệp cải thiện chất lượng quản trị trong tiến trình hội nhập thị trường vốn ASEAN.
Kết quả sơ bộ ACGS 2026 được ông Long chia sẻ cho thấy số doanh nghiệp Việt Nam được đưa vào đánh giá tăng từ 69 lên 100, nhưng điểm bình quân chưa cải thiện đáng kể; khoảng 34% doanh nghiệp đạt trên mức trung bình. Đáng chú ý, nhóm ACGS20 có điểm bình quân 81,1, trong khi 80 doanh nghiệp còn lại đạt 56,4 điểm. Điểm trung bình ASEAN là 65, còn ngưỡng điểm ASEAN Asset là 97,5. Ông Long cho biết, dự kiến có ba doanh nghiệp trong nhóm ACGS20 đạt danh hiệu ASEAN Asset ở kỳ đánh giá năm 2026.
Những con số này cho thấy sự phân hóa đáng kể về thực hành quản trị giữa nhóm doanh nghiệp dẫn đầu và phần còn lại. Ngay cả khi đạt mức bình quân 81,1 điểm, nhóm ACGS20 vẫn còn cách ngưỡng 97,5 điểm của ASEAN Asset một khoảng đáng kể. Vì vậy, câu chuyện không đơn thuần là thứ hạng hay danh hiệu, mà là khả năng thu hẹp khoảng cách với chuẩn mực khu vực. Việc cải thiện thực chất các thông lệ quản trị sẽ giúp doanh nghiệp nâng chất lượng hoạt động, tăng khả năng được nhận diện trong cộng đồng đầu tư ASEAN và mở rộng cơ hội tiếp cận những dòng vốn có tiêu chuẩn cao hơn.
|
| Điểm quản trị của nhóm ACGS20 và 80 doanh nghiệp còn lại theo kết quả sơ bộ ACGS 2026. Nguồn: VIOD. |
Thực tế, Việt Nam đã tham gia chín kỳ ACGS, trong đó tám kỳ có thứ hạng thấp và điểm bình quân dưới mức trung bình khu vực. Kết quả của nhóm doanh nghiệp tiên phong vì thế chưa thể đại diện cho mặt bằng chung. Thách thức đặt ra không chỉ là cải thiện điểm số của một số doanh nghiệp dẫn đầu, mà còn là mở rộng thực hành quản trị tốt ra cộng đồng doanh nghiệp niêm yết. Nếu khoảng cách giữa nhóm dẫn đầu và phần còn lại không được thu hẹp, những tiến bộ ở một số doanh nghiệp khó tạo thành chuyển biến đồng đều về chất lượng hàng hóa trên thị trường.
Trong bối cảnh đó, Bộ nguyên tắc Quản trị công ty Việt Nam (VNCG Code 2026) có mức độ tương đồng khoảng 80% với các tiêu chí chung của ACGS, tạo thêm cơ sở để doanh nghiệp cải thiện thực hành quản trị. VNCG Code cung cấp nền tảng tham chiếu trong nước, trong khi ACGS bổ sung hệ quy chiếu khu vực. Sự kết hợp này giúp doanh nghiệp vừa có căn cứ thực hiện các yêu cầu phù hợp với bối cảnh Việt Nam, vừa nhận diện khoảng cách so với thông lệ ASEAN, từ quyền cổ đông, minh bạch thông tin đến trách nhiệm của Hội đồng Quản trị và phát triển bền vững.
Từ tuân thủ sang năng lực quản trị thực chất
Có bộ nguyên tắc và thước đo để tham chiếu là điều kiện cần, nhưng sự cải thiện chỉ có ý nghĩa khi được chuyển hóa thành thực hành trong hoạt động doanh nghiệp. Tuân thủ pháp luật là yêu cầu bắt buộc, song chưa đủ để tạo dựng niềm tin dài hạn. Nhà đầu tư còn cần thông tin có thể kiểm chứng, cơ chế giám sát hiệu quả đối với ban điều hành, quy trình thẩm định các quyết định đầu tư và khả năng nhận diện, kiểm soát rủi ro. Đây cũng là điểm phân biệt giữa việc đáp ứng các yêu cầu hình thức và năng lực quản trị thực chất.
Một trong những sáng kiến nhằm thúc đẩy quá trình này là VNCG50, do VIOD khởi xướng từ năm 2024. Sáng kiến sử dụng các tiêu chí ACGS được lựa chọn và điều chỉnh phù hợp với thực tiễn Việt Nam để đánh giá thực hành quản trị hằng năm, qua đó đề cử 50 doanh nghiệp tiên phong và khuyến khích cải thiện liên tục. Bốn nhóm đánh giá gồm quyền cổ đông, phát triển bền vững, công bố thông tin và minh bạch, trách nhiệm HĐQT; trong đó, trách nhiệm HĐQT chiếm trọng số cao nhất, 40%.
Trọng số này cho thấy vai trò quan trọng của HĐQT trong việc định hình chất lượng quản trị và định hướng phát triển doanh nghiệp. Hội đồng Quản trị không chỉ thực hiện chức năng giám sát hoạt động của ban điều hành, mà còn phải bảo đảm các quyết định chiến lược được xem xét trên cơ sở thông tin đầy đủ, đánh giá rủi ro và hướng đến lợi ích dài hạn. Trong bài toán huy động vốn, trách nhiệm đó thể hiện ở việc xem xét phương án huy động, lựa chọn cơ cấu vốn phù hợp, giám sát phân bổ nguồn lực và đánh giá hiệu quả đầu tư. Những quyết định này tác động trực tiếp đến khả năng sử dụng vốn hiệu quả, năng lực tài chính và giá trị mà doanh nghiệp tạo ra cho cổ đông cũng như các bên cung cấp vốn.
Trách nhiệm giải trình của doanh nghiệp cũng không nên chỉ giới hạn trong quan hệ với cổ đông. Với doanh nghiệp huy động vốn qua trái phiếu, trái chủ và các bên cung cấp vốn cần được tiếp cận thông tin phù hợp để đánh giá tình hình tài chính, khả năng thực hiện nghĩa vụ và những rủi ro có thể phát sinh. Doanh nghiệp đồng thời phải thực hiện đầy đủ các cam kết thanh toán và nghĩa vụ liên quan, kịp thời công bố thông tin khi xuất hiện biến động có thể ảnh hưởng đến khả năng trả nợ. Đây không chỉ là yêu cầu tuân thủ, mà còn là biểu hiện cụ thể của trách nhiệm đối với những chủ thể đã giao vốn cho doanh nghiệp.
Để các chuẩn mực quản trị đi vào thực tiễn, nỗ lực của từng doanh nghiệp cần được đặt trong một hệ sinh thái có khả năng thúc đẩy và giám sát việc thực thi. Việc hoàn thiện quy định vì thế cần gắn với hiệu lực thực thi, chất lượng giám sát và tính minh bạch của thông tin thị trường. Sở giao dịch, tổ chức nghề nghiệp, định chế đầu tư và các tổ chức đánh giá cũng có vai trò nhất định trong quá trình này, thông qua đối thoại với doanh nghiệp, giám sát thực hành quản trị và sử dụng các chuẩn mực làm cơ sở trong hoạt động đầu tư. Khi những yêu cầu về quản trị được phản ánh vào quyết định phân bổ vốn, doanh nghiệp sẽ có thêm động lực cải thiện thay vì chỉ dừng ở việc đáp ứng tiêu chí đánh giá.
Dù vậy, các kết quả đánh giá cần được sử dụng đúng bản chất. Tổng giám đốc VIOD lưu ý, kết quả ACGS20 và VNCG50 dựa trên thông tin doanh nghiệp công bố tại thời điểm đánh giá, không phải sự bảo đảm tuyệt đối về hoạt động, tuân thủ hay chất lượng quản trị. Vì vậy, nhà đầu tư cần xem đây là nguồn tham chiếu để có thêm cơ sở tìm hiểu, đánh giá doanh nghiệp, thay vì coi kết quả đánh giá như sự bảo chứng cho một khoản đầu tư.
Tăng trưởng 2 con số đòi hỏi không chỉ mở rộng khả năng huy động vốn, mà còn nâng hiệu quả sử dụng từng đồng vốn. Với doanh nghiệp niêm yết, yêu cầu đó gắn với chất lượng quyết định của Hội đồng Quản trị, tính minh bạch trong công bố thông tin và trách nhiệm đối với các bên cung cấp vốn. Khi những yếu tố này được thực thi nhất quán, doanh nghiệp mới có thể chuyển nguồn lực huy động được thành năng lực cạnh tranh và giá trị dài hạn; đồng thời, thị trường chứng khoán có thêm nền tảng để mở rộng vai trò dẫn vốn trung, dài hạn cho nền kinh tế.




