Hành trình phát triển 97 năm ngành Cao su Việt Nam: Từ nền tảng truyền thống đến những động lực tăng trưởng mới

Phòng truyền thống ghi lại hành trình 97 năm hình thành, xây dựng và phát triển của ngành Cao su Việt Nam

Chặng đường 97 năm hình thành và phát triển là hành trình ngành Cao su Việt Nam không ngừng thích ứng, đổi mới và vươn lên cùng đất nước. Từ những đồn điền cao su thời kỳ đầu, qua những năm tháng chiến tranh, kiến thiết và hội nhập, ngành cao su hôm nay đang có bước chuyển quan trọng: từ khai thác lợi thế truyền thống sang kiến tạo những động lực tăng trưởng mới, nâng cao giá trị tài nguyên và xây dựng hệ sinh thái kinh tế xanh, hiện đại, đa ngành.

Từ Phú Riềng Đỏ đến một ngành kinh tế có sức lan tỏa

Ngày 28/10/1929, Chi bộ Đông Dương Cộng sản Đảng tại đồn điền cao su Phú Riềng ra đời, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong phong trào công nhân cao su Việt Nam. Từ Phú Riềng Đỏ, tinh thần đoàn kết, ý chí đấu tranh và khát vọng vươn lên đã trở thành những giá trị bền vững, được các thế hệ người lao động ngành cao su tiếp nối trong suốt gần một thế kỷ.

Sau ngày đất nước thống nhất, ngành cao su bước vào quá trình khôi phục và mở rộng sản xuất trong điều kiện còn nhiều khó khăn. Chương trình hợp tác với Liên Xô từ cuối thập niên 1970, với mục tiêu trồng mới 50.000 ha cao su, đã mở ra một giai đoạn phát triển mới, tạo nền tảng hình thành và lớn mạnh của nhiều đơn vị cao su chủ lực như Phú Riềng, Đồng Phú, Dầu Tiếng.

Từ vùng Đông Nam Bộ, cao su từng bước phát triển lên Tây Nguyên, các tỉnh miền núi phía Bắc và mở rộng hoạt động sang Lào, Campuchia. Cùng với sản xuất, chế biến và xuất khẩu, ngành cao su góp phần tạo việc làm, ổn định sinh kế và thúc đẩy phát triển kinh tế - xã hội tại nhiều địa phương.

Nếu những năm đầu là quá trình gây dựng nền móng thì 97 năm qua chính là quá trình tích lũy nguồn lực, kinh nghiệm và năng lực quản trị để ngành cao su bước sang một giai đoạn phát triển mới.

Mở rộng không gian tăng trưởng

Trong bối cảnh mô hình tăng trưởng truyền thống đứng trước yêu cầu đổi mới, Tập đoàn Công nghiệp Cao su Việt Nam (VRG) đang từng bước chuyển dịch từ mô hình dựa chủ yếu vào trồng, khai thác và chế biến cao su sang hệ sinh thái kinh tế đa ngành, khai thác hiệu quả hơn các nguồn lực đất đai, hạ tầng, công nghiệp và con người.

Hiện VRG quản lý khoảng 400.000 ha tại Việt Nam, Lào và Campuchia. Đây không chỉ là nguồn lực phục vụ sản xuất cao su mà còn là nền tảng để Tập đoàn tổ chức lại không gian phát triển, kết nối sản xuất nông nghiệp với công nghiệp chế biến, hạ tầng và các lĩnh vực kinh tế mới.

Bên cạnh lĩnh vực cốt lõi, VRG đang đẩy mạnh phát triển công nghiệp gỗ, sản phẩm công nghiệp cao su, hạ tầng khu công nghiệp, năng lượng tái tạo và nông nghiệp công nghệ cao. Tập đoàn hiện có 16 nhà máy sản xuất gỗ, 5 công ty sản xuất sản phẩm công nghiệp cao su và quản lý, khai thác 14 khu công nghiệp với tổng diện tích hơn 4.200 ha; thu hút hơn 820 nhà đầu tư, tạo khoảng 260.000 việc làm. Những con số này cho thấy một chuyển biến quan trọng trong tư duy phát triển: không dừng ở việc gia tăng sản lượng, mà hướng tới gia tăng giá trị trên cùng một nguồn lực.

Định hướng phát triển các khu công nghiệp xanh, thông minh, sinh thái và dự kiến phát triển 5.000 - 10.000 ha nông nghiệp công nghệ cao trong giai đoạn 2025 - 2030 tiếp tục mở rộng dư địa tăng trưởng của Tập đoàn. Trọng tâm vì thế không đơn thuần là mở thêm ngành nghề, mà là nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực, tăng hàm lượng chế biến, nâng giá trị gia tăng và hình thành những chuỗi giá trị có khả năng cạnh tranh dài hạn.

Chuyển đổi xanh: Từ yêu cầu hội nhập đến lợi thế cạnh tranh

Trong nền kinh tế toàn cầu ngày càng coi trọng tiêu chuẩn môi trường và trách nhiệm chuỗi cung ứng, chuyển đổi xanh đang trở thành một trong những yếu tố quyết định năng lực cạnh tranh của doanh nghiệp.

Tháng 10/2025, nhãn hiệu chứng nhận VRG GREEN được công bố với ba giá trị cốt lõi là chất lượng, bền vững và minh bạch. Đây là bước đi nhằm nâng tầm thương hiệu cao su Việt Nam, đồng thời đáp ứng những yêu cầu ngày càng cao của thị trường quốc tế, trong đó có Quy định chống phá rừng của Liên minh châu Âu (EUDR). Trong năm 2025 và 9 tháng đầu năm 2026, khoảng 16.000 tấn cao su đáp ứng yêu cầu EUDR đã được tiêu thụ.

Điều đáng chú ý là phát triển bền vững đang dần được nhìn nhận không chỉ như một yêu cầu tuân thủ, mà còn như một yếu tố tạo giá trị. Khi các tiêu chuẩn xanh ngày càng trở thành điều kiện tiếp cận thị trường, khả năng chứng minh nguồn gốc, tính minh bạch và trách nhiệm môi trường sẽ góp phần nâng cao vị thế và sức cạnh tranh của sản phẩm cao su Việt Nam.

Số hóa quản trị, nâng cao hiệu quả từ bên trong

Nếu chuyển đổi xanh mở ra yêu cầu mới từ thị trường thì chuyển đổi số tạo động lực cải thiện hiệu quả từ bên trong doanh nghiệp. VRG đang từng bước triển khai các nền tảng như GIS.VRG, eOffice, dashboard báo cáo, mô hình “Không giấy tờ” và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong quản trị, sản xuất. Cùng với đó, việc đưa hệ thống điều khiển và tự động hóa vào các dây chuyền chế biến góp phần chuẩn hóa quy trình, nâng cao năng suất và chất lượng sản phẩm.

Điểm cốt lõi của chuyển đổi số không nằm ở việc có thêm bao nhiêu phần mềm hay thiết bị, mà ở khả năng kết nối dữ liệu, thay đổi phương thức điều hành và nâng cao chất lượng ra quyết định.

Song song với đó, VRG tiếp tục tái cơ cấu, tinh gọn tổ chức và nâng cao hiệu quả sử dụng nguồn lực. Năm 2025, các đơn vị đã chuyển đổi, giải thể 214 nông trường thành 328 đội sản xuất; đến tháng 9/2026 hoàn thành các thủ tục pháp lý đối với phương án sáp nhập 10 doanh nghiệp cao su và đơn vị chế biến gỗ. Công nghệ, dữ liệu và tổ chức tinh gọn đang trở thành ba cấu phần quan trọng của quá trình nâng cao năng suất và sức cạnh tranh.

Lấy con người làm nền tảng của tăng trưởng

Đằng sau những cánh rừng cao su, nhà máy và khu công nghiệp là hơn 80.000 người lao động cùng nhiều thế hệ gia đình gắn bó với ngành. Tại nhiều địa bàn, vùng cao su không chỉ là nơi sản xuất mà còn trở thành không gian sinh sống, làm việc và phát triển của người lao động, trong đó có đồng bào dân tộc thiểu số và người lao động tại Lào, Campuchia.

ăm 2025, thu nhập bình quân của người lao động trong Tập đoàn đạt hơn 12 triệu đồng/người/tháng; 9 tháng đầu năm 2026 đạt hơn 9 triệu đồng/người/tháng. Đây vừa là kết quả của hoạt động sản xuất kinh doanh, vừa đặt ra yêu cầu tiếp tục nâng cao năng suất lao động, hiệu quả sản xuất và chất lượng nguồn nhân lực trong giai đoạn mới.

Cùng với hoạt động kinh tế, các đơn vị cao su tiếp tục thực hiện trách nhiệm với địa bàn, phối hợp giữ gìn an ninh, bảo vệ tài sản và hỗ trợ lực lượng chức năng tại những khu vực trọng điểm. Hơn 5.000 dân quân tự vệ và hơn 1.470 quân nhân dự bị đang hiện diện tại nhiều địa bàn, tiếp nối truyền thống của các thế hệ công nhân cao su trong những giai đoạn lịch sử.

Khơi dậy dư địa tăng trưởng, kiến tạo vị thế mới

Những kết quả đạt được trong năm 2026 tiếp tục cho thấy nền tảng phát triển của VRG. Trong 9 tháng đầu năm, tổng doanh thu hợp nhất toàn Tập đoàn đạt 29.428 tỷ đồng, tăng 28,9% so với cùng kỳ; lợi nhuận trước thuế đạt 6.818 tỷ đồng, bằng 98,8% kế hoạch năm; nộp ngân sách nhà nước 3.250 tỷ đồng, tăng 55,2% so với cùng kỳ.

Giai đoạn 2026 - 2030, VRG đặt mục tiêu doanh thu hợp nhất tối thiểu 184.239 tỷ đồng, lợi nhuận trước thuế hợp nhất tối thiểu 37.086 tỷ đồng; đồng thời tập trung phát triển các lĩnh vực cốt lõi, mở rộng động lực tăng trưởng mới, đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.

Tầm nhìn đến năm 2045, VRG hướng tới trở thành doanh nghiệp sản xuất nông nghiệp hàng đầu thế giới trong lĩnh vực cao su; phát triển hệ sinh thái ngành cao su hoàn chỉnh, đồng thời khẳng định vị thế tiên phong trong đầu tư, kinh doanh hạ tầng khu công nghiệp và phát triển năng lượng tái tạo.

Để hiện thực hóa tầm nhìn đó, bài toán đặt ra không chỉ là quy mô mà quan trọng hơn là chất lượng tăng trưởng: sử dụng hiệu quả tài nguyên, nâng cao năng suất, phát triển chế biến sâu, mở rộng chuỗi giá trị, tăng hàm lượng công nghệ và đáp ứng các tiêu chuẩn xanh của thị trường quốc tế.

Truyền thống là nền tảng, đổi mới là động lực

97 năm từ Phú Riềng Đỏ, những người công nhân cao su đã tạo nên một dấu son trong lịch sử phong trào công nhân Việt Nam. 97 năm sau, tinh thần ấy tiếp tục được chuyển hóa thành động lực đổi mới trong một môi trường kinh tế hoàn toàn khác. Truyền thống tạo nên bản lĩnh; nguồn lực tạo nên nền tảng; khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo tạo nên động lực; còn con người và trách nhiệm với môi trường quyết định tính bền vững của hành trình phát triển.

Từ một ngành kinh tế gắn với cây cao su, VRG đang kiến tạo một hệ sinh thái kinh tế đa ngành, trong đó giá trị không chỉ đến từ mủ cao su mà còn được mở rộng từ gỗ, sản phẩm công nghiệp, hạ tầng khu công nghiệp, nông nghiệp công nghệ cao và năng lượng tái tạo.

Đó là bước chuyển từ khai thác lợi thế sang gia tăng giá trị; từ tăng trưởng theo chiều rộng sang phát triển theo chiều sâu; từ thích ứng với thị trường sang chủ động kiến tạo lợi thế cạnh tranh.

Truyền thống vẻ vang 97 năm là động lực để ngành Cao su Việt Nam bước vào chặng đường mới với tư duy mới, mô hình tăng trưởng mới và khát vọng lớn hơn - phát triển xanh, hiện đại, hiệu quả và bền vững, đóng góp ngày càng thiết thực vào sự phát triển của đất nước trong kỷ nguyên mới.