Ứng dụng công nghệ, đưa pháp luật đến gần hơn với người dân vùng khó

Người dân dần quen thuộc với điện thoại thông minh

Ở xã Tân Quang, tỉnh Tuyên Quang, việc sử dụng điện thoại thông minh để thực hiện thủ tục hành chính, tra cứu thông tin đang dần trở nên quen thuộc với người dân. Tuy nhiên, với nhiều người, nhất là đồng bào dân tộc thiểu số ở các thôn vùng xa, những thao tác như kích hoạt tài khoản định danh điện tử, tích hợp giấy tờ hay sử dụng dịch vụ công trực tuyến vẫn còn không ít bỡ ngỡ.

Một người dân địa phương chia sẻ, ban đầu thao tác trên điện thoại khá khó hiểu. Nhưng sau khi được đoàn viên thanh niên hướng dẫn cụ thể, người dân đã hiểu hơn cách thực hiện các thủ tục hành chính trên điện thoại và có thể tự thao tác một số nội dung cần thiết.

Để hỗ trợ bà con, Công an xã Tân Quang phối hợp với các tổ công nghệ số cộng đồng, đoàn viên thanh niên đến tận nhà hướng dẫn cách kích hoạt tài khoản định danh điện tử VNeID, tích hợp giấy tờ tùy thân và sử dụng dịch vụ công trực tuyến. Thay vì chỉ hướng dẫn chung, cán bộ trực tiếp thao tác trên điện thoại, giải thích từng bước để người dân có thể thực hành và ghi nhớ.

Tuy nhiên, quá trình đưa công nghệ đến gần hơn với người dân cũng đặt ra một yêu cầu mới. Khi bắt đầu tiếp cận môi trường số, người dân phải đối mặt với nguy cơ bị lừa đảo, chiếm đoạt tài sản thông qua những cuộc gọi, tin nhắn giả mạo. Đặc biệt, người cao tuổi, người ít có điều kiện tiếp xúc với công nghệ dễ trở thành đối tượng bị các thủ đoạn tinh vi lợi dụng.

Từ thực tế đó, xã Tân Quang xác định phổ biến, giáo dục pháp luật (PBGDPL) phải gắn với những vấn đề người dân đang gặp trong cuộc sống, thay vì chỉ tập trung truyền đạt các điều khoản, quy định một cách khô cứng.

Tại nhà văn hóa thôn Mục Lạn, một buổi tuyên truyền của Công an xã được mở đầu bằng những đoạn video ngắn mô phỏng các tình huống lừa đảo trực tuyến. Trên màn hình là những thủ đoạn giả danh công an, viện kiểm sát, nhân viên thu tiền điện nước, thông báo trúng thưởng hoặc mời gọi đầu tư tài chính với mức lợi nhuận cao.

Sau mỗi tình huống, cán bộ công an phân tích những dấu hiệu bất thường, cách thức các đối tượng lợi dụng tâm lý lo sợ, nhẹ dạ hoặc thiếu hiểu biết để dẫn dụ người dân cung cấp thông tin cá nhân, mã xác thực và chuyển tiền.

Cách tuyên truyền trực quan giúp bà con dễ hình dung, dễ nhớ hơn so với việc nghe đọc các quy định pháp luật. Người dân không chỉ được cảnh báo về nguy cơ mà còn có cơ hội trao đổi, đặt câu hỏi, cùng cán bộ phân tích cách xử lý khi gặp tình huống tương tự.

Để kiến thức dễ nhớ, Công an xã còn xây dựng nguyên tắc phòng ngừa theo hướng ngắn gọn "4 không, 2 cảnh giác, 1 tố giác", tập trung vào việc không cung cấp thông tin cá nhân, không chuyển tiền theo yêu cầu đáng ngờ; nâng cao cảnh giác trước các thủ đoạn lừa đảo và chủ động tố giác khi phát hiện dấu hiệu tội phạm.

Một cách làm khác là đưa nội dung tuyên truyền đến trường học, giúp học sinh nhận diện các nguy cơ trên không gian mạng, đồng thời trở thành cầu nối hướng dẫn ông bà, cha mẹ sử dụng điện thoại an toàn. Qua đó, kiến thức pháp luật được lan tỏa từ nhà trường đến từng gia đình.

Theo Công an xã Tân Quang, từ đầu năm 2026 đến nay, địa phương đã tổ chức 20 cuộc tuyên truyền trực tiếp và 28 cuộc tuyên truyền lồng ghép trong các buổi họp thôn, sinh hoạt đoàn thể, thu hút trên 2.650 lượt người tham dự.

Không chỉ tập trung vào những nguy cơ trên không gian mạng, công tác PBGDPL tại Tân Quang còn được gắn với hoạt động hòa giải ở cơ sở. Sau khi thực hiện sáp nhập thôn, xã đã kiện toàn 14 tổ hòa giải với 96 hòa giải viên. Thành viên các tổ là những người có uy tín, già làng, trưởng bản và người am hiểu pháp luật tại địa phương.

Đây là lực lượng gần dân, hiểu phong tục, tập quán và nắm bắt được những vấn đề phát sinh trong cộng đồng. Khi có mâu thuẫn liên quan đến quan hệ gia đình, tranh chấp dân sự hay những bất đồng trong sinh hoạt, hòa giải viên chủ động gặp gỡ, lắng nghe, phân tích để các bên hiểu quyền, nghĩa vụ của mình và tìm tiếng nói chung.

Ông Đỗ Văn Hà, Chủ tịch UBND xã Tân Quang cho biết, địa phương chú trọng phát hiện, giải quyết các mâu thuẫn ngay từ khi mới phát sinh, hạn chế để những bất đồng nhỏ trở thành vụ việc phức tạp. Các tổ hòa giải ưu tiên vận động, tạo sự đồng thuận giữa các bên; trường hợp không thể thỏa thuận mới hướng dẫn giải quyết theo quy định pháp luật.

Nâng năng lực người làm công tác pháp luật ở cơ sở

Để pháp luật thực sự đến được với người dân, bên cạnh đổi mới hình thức tuyên truyền, chất lượng đội ngũ trực tiếp thực hiện nhiệm vụ tại cơ sở cũng đóng vai trò quan trọng. Bởi dù nội dung tuyên truyền có đầy đủ đến đâu, nếu người truyền đạt không hiểu rõ quy định, thiếu kỹ năng giải thích và xử lý tình huống thì hiệu quả cũng khó đạt như mong muốn.

Tại xã Bắc Quang, tỉnh Tuyên Quang, công tác bồi dưỡng đội ngũ này được đổi mới theo hướng chú trọng thực hành kỹ năng phổ biến pháp luật, hòa giải và nghiệp vụ hộ tịch, thay vì chỉ tập trung vào lý thuyết.

Điểm đáng chú ý là những vấn đề thực tế được đưa trực tiếp vào chương trình tập huấn. Các tình huống liên quan đến mâu thuẫn gia đình, tranh chấp dân sự hay hướng dẫn người dân thực hiện thủ tục hộ tịch được sử dụng để người tham gia tập huấn thực hành cách phân tích, lựa chọn quy định cần áp dụng và phương pháp giải thích, vận động.

Cách làm này giúp đội ngũ làm công tác pháp luật ở cơ sở không chỉ nắm được nội dung văn bản mà còn nâng cao khả năng xử lý những tình huống thường gặp. Đặc biệt, với hòa giải viên, kỹ năng lắng nghe, phân tích nguyên nhân và thuyết phục các bên có ý nghĩa quan trọng trong việc tháo gỡ mâu thuẫn ngay từ ban đầu.

Từ yêu cầu thực tế tại cơ sở, ngày 5.10.2026 vừa qua, Sở Tư pháp tỉnh Tuyên Quang tổ chức hội nghị tập huấn, bồi dưỡng kiến thức, kỹ năng về PBGDPL, chuẩn tiếp cận pháp luật, hòa giải ở cơ sở và công tác hộ tịch. Hội nghị có sự tham gia của đại diện lãnh đạo UBND, công chức phụ trách công tác tư pháp, tuyên truyền viên pháp luật cấp xã và hòa giải viên ở cơ sở của 94/124 xã, phường trên địa bàn tỉnh.

Chương trình tập trung vào 4 chuyên đề: Bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng hòa giải ở cơ sở; bồi dưỡng công tác chuẩn tiếp cận pháp luật; bồi dưỡng nghiệp vụ, kỹ năng, kiến thức pháp luật về công tác PBGDPL; triển khai nội dung Luật Hộ tịch số 03/2026/QH16 ngày 23.4.2026.

Thông qua các chuyên đề, báo cáo viên của Sở Tư pháp tập trung làm rõ những nội dung mới, vấn đề cần lưu ý trong quá trình tổ chức thực hiện, đồng thời hướng dẫn kỹ năng nghiệp vụ gắn với yêu cầu thực tiễn tại địa phương.

Đáng chú ý, chương trình không chỉ sử dụng phương pháp truyền đạt truyền thống mà còn đưa video mô phỏng quy trình một buổi hòa giải và quy trình đánh giá chuẩn tiếp cận pháp luật. Hình thức trực quan giúp người tham gia dễ hình dung các bước thực hiện, từ đó thuận lợi hơn khi vận dụng vào công việc hằng ngày.

Từ thực tiễn ở Tân Quang đến hoạt động bồi dưỡng đội ngũ tại Bắc Quang và chương trình tập huấn trên phạm vi toàn tỉnh, có thể thấy Tuyên Quang đang triển khai công tác PBGDPL theo hai hướng gắn bó chặt chẽ với nhau: đưa kiến thức pháp luật đến gần người dân hơn và nâng cao năng lực cho những người trực tiếp làm nhiệm vụ ở cơ sở.

Đây là yêu cầu thiết thực, nhất là tại những địa bàn miền núi, vùng đồng bào dân tộc thiểu số, nơi điều kiện tiếp cận thông tin và khả năng tự tìm hiểu pháp luật của một bộ phận người dân còn hạn chế. Khi người dân được hướng dẫn bằng cách dễ hiểu, dễ thực hiện, còn đội ngũ tuyên truyền viên, hòa giải viên có đủ kiến thức và kỹ năng để hỗ trợ, pháp luật sẽ không chỉ dừng lại trên văn bản hay trong các buổi hội nghị.

Quan trọng hơn, người dân có thêm khả năng tự bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, phòng tránh rủi ro, giải quyết những bất đồng trong cuộc sống và chủ động thực hiện các quy định của pháp luật. Đó cũng là nền tảng để xây dựng cộng đồng đoàn kết, giữ gìn an ninh trật tự và nâng cao khả năng tiếp cận pháp luật từ cơ sở.