Khu tạm cư gồm 23 căn nhà được hoàn thiện chỉ trong 6 ngày thi công mang đến nơi ở an toàn cho các hộ dân làng Nủ (Lào Cai) trong thời gian chờ khu tái định cư mới. Ảnh: Vingroup
Trao “cách tạo cần câu”, mở ra cả chuỗi sinh kế
Trong từ thiện, trao tiền giúp người khó khăn vượt qua thời điểm ngặt nghèo, trao công cụ lao động giúp họ bắt đầu kiếm sống. Nhưng trang bị tri thức, kỹ năng và cơ chế tự đứng vững mới có thể giúp người nhận tiếp tục hỗ trợ những người khác.
Đó là triết lý thiện nguyện bà Phạm Thu Hương, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, theo đuổi từ khi Quỹ Thiện Tâm ra đời năm 2006.
“Mục tiêu của Quỹ là trao cần câu chứ không chỉ cho cá, thậm chí phải trao cả cách tạo cần câu, để hành trình thiện nguyện không chỉ là cứu khổ tức thời mà phải là tạo khả năng tự phát triển lâu dài, ngay cả khi chương trình hỗ trợ kết thúc”, bà chia sẻ.
Theo bà Hương, tiền có thể giải quyết khó khăn trước mắt, nhưng nghề nghiệp, tri thức, mô hình sinh kế và an sinh tốt mới giúp người nhận thay đổi cuộc sống lâu dài. Khi một người đứng vững, gia đình và cộng đồng cũng có cơ hội phát triển. Vì vậy, hiệu quả thiện nguyện còn nằm ở những thay đổi tiếp diễn sau khi chương trình kết thúc.
Minh chứng là chương trình “Ngân hàng cho vay bê, nghé”. Thay vì trao con giống rồi kết thúc hỗ trợ, Quỹ xây dựng cơ chế luân chuyển giữa các hộ. Gia đình nhận bê, nghé cái có trách nhiệm chăm sóc; khi vật nuôi sinh sản, con cái đầu tiên được chuyển cho hộ tiếp theo. Nếu sinh con đực, vật nuôi được bán làm bò thịt, nguồn thu tiếp tục phục vụ việc mua con giống cái hỗ trợ các hộ sau.
Nhờ đó, từ một con giống ban đầu, nhiều gia đình lần lượt được hưởng lợi, tạo cơ hội để người nhận hôm nay giúp người nhận ngày mai.
“Điều chúng tôi muốn tạo ra không dừng ở một con giống, mà là một chuỗi giá trị có khả năng tự sinh sôi. Chúng tôi gọi đó là những ‘chuỗi tự sinh giá trị’”, bà Hương đúc kết.
Lòng tốt muốn đi xa phải có kỷ luật
Theo bà Phạm Thu Hương, để các “chuỗi tự sinh giá trị” vận hành hiệu quả, lòng tốt cần đi cùng tư duy khoa học, cách làm bài bản và trách nhiệm với từng nguồn lực. Trước mỗi chương trình, nhân sự Quỹ Thiện Tâm xác minh hoàn cảnh, xây dựng kế hoạch và đồng hành với người thụ hưởng. Quá trình triển khai được phối hợp kiểm tra, giám sát, đo lường kết quả cùng địa phương; những mô hình hiệu quả mới được xem xét nhân rộng.
Nhiều chương trình còn yêu cầu người thụ hưởng đóng góp “vốn đối ứng”, không nhất thiết bằng tiền mà có thể bằng công sức, trách nhiệm hoặc cam kết thực hiện nghiêm túc.
Chương trình hỗ trợ người dân Khánh Hòa chuyển mô hình nuôi trồng thủy sản ra vùng biển sâu bằng lồng HDPE, Vingroup hỗ trợ 70% nguồn lực, các gia đình tham gia 30%. Sự đóng góp này giúp người dân chủ động và có trách nhiệm hơn với sinh kế của mình.
Triết lý ấy còn thể hiện qua các chương trình phát triển nguồn nhân lực, nâng cao năng lực cộng đồng. Bác sĩ được đào tạo có thể trở về địa phương cứu chữa bệnh nhân; cô đỡ thôn bản có kiến thức chăm sóc các bà mẹ; hợp tác xã tổ chức sản xuất tốt có thể tạo sinh kế cho nhiều hộ nông dân.
“Sau dự án, những người được trao ‘cần câu’ không chỉ thu về hiệu quả kinh tế, mà còn thu về kiến thức sản xuất, kinh doanh, tạo ra sự thay đổi mạnh mẽ về nhận thức, tư duy và hành động. Từ đó, người nhận có thể nâng cao năng lực tự chủ, tự tạo thêm ‘cần câu’ cho chính mình và cho những người xung quanh”, bà Hương nói.
Sau hơn 20 năm hoạt động kể từ khi thành lập năm 2006, Quỹ Thiện Tâm đã triển khai nhiều chương trình về an sinh xã hội, giáo dục, y tế, sinh kế và văn hóa. Tổng nguồn lực thiện nguyện Vingroup đã và đang chia sẻ với cộng đồng vượt 46.000 tỉ đồng, hỗ trợ 10 triệu lượt người.
Từ một con giống đến nhiều hộ gia đình, từ cơ hội học tập đến năng lực phục vụ cộng đồng, mỗi nguồn lực được sử dụng đúng cách đều có thể khởi đầu những thay đổi lớn hơn. Đó là mục tiêu của những “chuỗi tự sinh giá trị”: để lòng tốt không dừng ở một lần giúp đỡ mà tiếp tục lan tỏa, mở rộng cơ hội và tạo giá trị lâu dài cho xã hội.
