Những “mầm xanh” mở đường cho ngành dược liệu nghìn tỉ ở Lào Cai. Ảnh: An Vi
Gây dựng vườn giống tại địa phương
Trong khu ươm có lưới che ở thôn Ngã Ba Kim, xã Púng Luông, tỉnh Lào Cai những thùng xốp, khay nhựa ươm cây được xếp ngay ngắn.
Phía dưới lớp đất ẩm là những mầm cây nhỏ mà anh Nguyễn Đức Ninh kỳ vọng sẽ trở thành nguồn giống cho một vùng dược liệu mới trên những triền núi cao.
Anh Ninh cẩn thận kiểm tra từng khay cây. Với anh, việc ươm giống không đơn thuần là một công việc sản xuất. Đó còn là cách lưu giữ những loài cây dược liệu quý mà ngày càng khó tìm trong tự nhiên.
Xuất phát từ trải nghiệm sử dụng dược liệu trong gia đình, nhận thấy giá trị của những loài cây thuốc vùng núi, nhiều năm trước anh bắt đầu đưa cây về trồng thử nghiệm.
“Khó nhất là khâu xử lý hạt và ươm các loại sâm. Có loại phải mất rất nhiều thời gian mới nảy mầm, nếu không nắm được kỹ thuật thì tỉ lệ hao hụt rất lớn” - anh Ninh tâm sự.
Mong muốn lớn nhất của anh là từng bước chủ động nguồn giống tại địa phương, vừa lưu giữ những loài dược liệu quý, vừa cung cấp cây giống cho người dân khi vùng trồng được mở rộng.
Cách đó không xa, ông Giàng A Sảng đã có khoảng 5 năm trồng thử nghiệm và gây dựng nguồn giống cây sâm.
Từ những hạt giống mua về, gia đình ông vừa trồng, vừa chăm sóc, vừa học cách thích nghi với điều kiện khí hậu, đất đai địa phương.
Đến nay, khu trồng của gia đình ông có hơn 20.000 cây. Theo ông Sảng, cây sâm cần vốn đầu tư lớn, thời gian chăm sóc dài nên người trồng phải chấp nhận đi chậm.
Ông Hảng A Lỳ - Giám đốc Hợp tác xã Cộng đồng Púng Luông chia sẻ, đơn vị đang trồng, nhân giống một số loại sâm và tam thất với tổng diện tích hơn 1ha.
“Có những vụ thất bại, nhưng qua đó chúng tôi biết cây cần gì, đất cần thế nào, thời điểm gieo hạt ra sao để tiến tới mở rộng quy mô” - ông Lỳ cho biết.
Phát huy lợi thế “kho vàng xanh”
Lào Cai hiện có khoảng 850 loài cây thuốc trong tổng số gần 4.000 loài thực vật có công dụng làm thuốc. Trong đó có nhiều loài quý, hiếm như hoàng liên, bình vôi, tam thất, chè dây, giảo cổ lam, thất diệp nhất chi hoa...
Hiện toàn tỉnh có khoảng 6.555ha dược liệu, sản lượng khoảng 30.200 tấn mỗi năm. Trong đó, khoảng 4.365ha được trồng dưới tán rừng và 2.190ha trên đất nông nghiệp.
Giá trị sản xuất toàn ngành đã đạt trên 900 tỉ đồng; bình quân đạt khoảng 120-150 triệu đồng/ha, một số loài đặc hữu có thể đạt trên 600 triệu đồng/ha.
Bà Vũ Thị Hiền Hạnh, Phó Chủ tịch UBND tỉnh Lào Cai cho biết, ngày 26.9 vừa qua, tỉnh đã ban hành định hướng phát triển dược liệu giai đoạn 2026-2030 với mục tiêu đến năm 2030 hình thành vùng sản xuất tập trung trên 8.500ha, sản lượng khoảng 40.000 tấn; tổng giá trị ngành hàng dược liệu sau chế biến đạt trên 2.000 tỉ đồng mỗi năm.
“Lào Cai có một “kho vàng xanh" trong đó nhiều loài cây dược liệu quý, hiếm, giá trị kinh tế cao. Vấn đề đặt ra là phải biến lợi thế tự nhiên ấy thành giá trị kinh tế thực sự, để người dân vùng cao được hưởng lợi từ chính nguồn tài nguyên bản địa”, bà Hạnh nhấn mạnh.
Về danh mục loài cây dược liệu khuyến khích, hỗ trợ phát triển trên địa bàn, nhóm quý, hiếm gồm bảy lá một hoa, đảng sâm Việt Nam, hoàng tinh hoa đỏ, hoàng tinh hoa trắng, lan kim tuyến, sâm Lai Châu, sâm Ngọc Linh và tam thất.
Theo lãnh đạo tỉnh Lào Cai, việc xác định danh mục không chỉ để khuyến khích người dân trồng cây gì. Quan trọng hơn, đây là cơ sở để từng địa phương lựa chọn loại cây phù hợp với khí hậu, đất đai, sinh thái và thị trường.
Trong thời gian tới, Lào Cai sẽ chuẩn hóa vùng nguyên liệu, đồng thời xây dựng mã số vùng trồng, truy xuất nguồn gốc và quản lý quy trình từ giống, trồng, chăm sóc, thu hái đến bảo quản, chế biến.
