Tư duy mới về dự trữ chiến lược

Vai trò quan trọng của dự trữ chiến lược

Đơn cử, tại Nhật Bản - quốc gia được cho là nghèo tài nguyên và phụ thuộc gần như hoàn toàn vào nhập khẩu năng lượng, nhưng đã ứng phó rất khẩn trương để hạ nhiệt giá xăng dầu trong nước. Theo đó, ngoài việc sử dụng ngân sách để hỗ trợ doanh nghiệp bán buôn xăng dầu, giảm giá bán lẻ, quốc gia này còn tung 80 triệu thùng dầu từ từ kho dự trữ chiến lược ra thị trường, qua đó đảm bảo tăng nguồn cung trong nước. Hiệu quả được thấy rõ khi giá xăng, dầu bán lẻ tại Nhật Bản đã được điều chỉnh giảm đáng kể.

Đáng chú ý, theo Nikkei, Nhật Bản đang dự trữ lượng dầu lớn nhất trên thế giới, ước tính đủ để duy trì nguồn cung trong khoảng 8 tháng. Lẽ dĩ nhiên, quá trình dự trữ không phải một sớm, một chiều. Thực tế là quốc gia này đã có chiến lược dự trữ nguồn nhiên liệu từ thập niên 70 của thế kỷ trước, xuất phát từ bối cảnh khủng hoảng dầu mỏ những năm đó khi tình hình địa chính trị cũng có những biến động mạnh. Với bối cảnh hiện nay, khi nguồn cung bị gián đoạn, năng lực dự trữ dầu mỏ của các quốc gia lại được soi chiếu nhiều - ít, qua đây cũng thấy được mức độ tự chủ của từng nền kinh tế.

Nền tảng để đất nước tự chủ chiến lược

Nền kinh tế Việt Nam có độ mở lớn nên khi chuỗi cung ứng toàn cầu biến động rất khó tránh khỏi các tác động mang tính tiêu cực. Đây cũng là xu hướng bình thường với hầu hết các quốc gia trong bối cảnh toàn cầu hóa.

Cũng chính từ những bài học khủng hoảng thương mại toàn cầu, nhất là trong giai đoạn chịu ảnh hưởng của đại dịch toàn cầu COVID-19, Đảng, Nhà nước ta đã và đang từng bước thấy rõ vai trò của dự trữ quốc gia; từ đây đã có những định hướng, chỉ đạo rất mới về công tác này.

Ông Bùi Tuấn Minh, Cục trưởng Cục Dự trữ Nhà nước đã nhiều lần nhấn mạnh những quan điểm định hướng mới của Đảng về dự trữ quốc gia, đặc biệt là vấn đề về dự trữ chiến lược. Theo đó, công tác dự trữ quốc gia không chỉ nhằm đáp ứng các yêu cầu hỗ trợ/cứu trợ trong các tình huống đột xuất cấp bách (thiên tai, bão lũ), quan trọng hơn, dự trữ quốc gia còn phải tạo nền tảng để dự trữ chiến lược, tạo nguồn lực để đất nước tự chủ chiến lược.

Tinh thần này đã được cụ thể hóa rất mạnh mẽ trong Luật Dự trữ quốc gia số 145/2025/QH15, sẽ có hiệu lực từ ngày 1/7/2026 tới đây. Quá trình tham mưu xây dựng các nghị định, thông tư hướng dẫn thực hiện Luật cũng đang được Bộ Tài chính chỉ đạo Cục Dự trữ Nhà nước khẩn trương triển khai.

Cũng theo Cục Dự trữ nhà nước, ngoài việc xây dựng các nghị định, thông tư, việc sửa đổi Chiến lược dự trữ quốc gia cũng đang được tiến hành song song, qua đó tạo động lực mới cho công tác dự trữ quốc gia, đáp ứng với các yêu cầu đặt ra ngày càng lớn.

Theo nội dung phiên bản dự thảo sửa đổi chiến lược và dự thảo nghị định đang được xây dựng, quan điểm về dự trữ chiến lược sẽ được cụ thể hóa rất mạnh mẽ. Nguồn lực đầu tư cho dự trữ quốc gia sẽ được tăng cường hơn; dự trữ chiến lược được thể hiện qua việc xây dựng danh mục các mặt hàng dự trữ quan trọng, bao trùm các lĩnh vực như: lương thực, quốc phòng, an ninh, nguyên nhiên liệu và cả khoa học công nghệ…. Vai trò của dự trữ quốc gia sẽ không còn mang tính bị động, thuần túy phục vụ cứu trợ trong các tình huống đột xuất cấp bách mà còn hướng tới việc điều tiết thị trường, bảo đảm ổn định kinh tế vĩ mô và tăng tính tự chủ chiến lược của nền kinh tế, bảo đảm an ninh kinh tế - tài chính, quốc phòng, an ninh và phát triển bền vững đất nước.

Cùng với việc đầu tư xây dựng hệ thống kho dự trữ hiện đại, dự thảo các văn bản nêu trên cũng đang đặt ra nhiều vấn đề mới; chẳng hạn như đột phá về mô hình hệ thống dự trữ nhiều tầng; kết hợp dự trữ của nhà nước và dự trữ lưu thông của doanh nghiệp và năng lực sản xuất của nền kinh tế…

Rõ ràng, từ bối cảnh thực tiễn hiện nay, các yêu cầu đặt ra với dự trữ quốc gia và đặc biệt là dự trữ chiến lược ngày càng lớn; quá trình hoàn thiện thể chế, cụ thể hóa quan điểm của Đảng, Nhà nước về lĩnh vực quan trọng này sẽ tạo tiền đề rất lớn để từng bước nâng tầm nguồn lực dự trữ của đất nước.