Triển khai thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW: Tạo đột phá thu hút FDI vào các lĩnh vực ưu tiên

Điều này đặt ra yêu cầu triển khai kế hoạch hành động của Chính phủ thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài một cách hiệu quả, đúng mục tiêu để tạo đột phá thu hút dòng FDI chất lượng cao vào các lĩnh vực ưu tiên, góp phần thúc đẩy tốc độ tăng trưởng đóng góp hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng 2 con số trong năm 2026 và giữ vững mức tăng trưởng cao này trong những năm tới.

Chuyển từ thu hút vốn sang kiến tạo hệ sinh thái đầu tư

Nghị quyết số 10-NQ/TW ngày 8/6/2026 của Bộ Chính trị đánh dấu bước chuyển quan trọng trong tư duy thu hút và sử dụng nguồn lực quốc tế. Thay vì chỉ chú trọng quy mô vốn đăng ký, số lượng dự án và tốc độ giải ngân, Việt Nam hướng tới thu hút dòng vốn có chất lượng cao, mang theo công nghệ, tri thức, năng lực quản trị và tạo sức lan tỏa đối với nền kinh tế.

Bà Bùi Thu Thủy, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài (Bộ Tài chính) nhấn mạnh Nghị quyết số 10-NQ/TW tạo ra những chuyển đổi lớn về tư duy, trong đó có việc chuyển từ ưu tiên quy mô vốn sang chất lượng, hiệu quả và giá trị gia tăng; từ ưu đãi theo đầu vào sang ưu đãi gắn với kết quả đầu ra; từ thu hút dự án riêng lẻ sang phát triển hệ sinh thái đầu tư đồng bộ. Đại diện Cục Đầu tư nước ngoài cũng đặc biệt lưu ý yêu cầu chuyển từ tư duy quản lý đầu tư sang kiến tạo môi trường kinh doanh và khắc phục tình trạng cạnh tranh thiếu lành mạnh giữa các địa phương.

Những định hướng này đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với chương trình hành động thực hiện Nghị quyết số 10-NQ/TW là phải xác định rõ ngành, lĩnh vực ưu tiên; cơ chế lựa chọn và hỗ trợ nhà đầu tư chiến lược; trách nhiệm của từng bộ, ngành, địa phương; đồng thời thiết lập hệ thống đánh giá hiệu quả dự án dựa trên đóng góp thực chất cho nền kinh tế. Cùng với đó, Nghị quyết số 10-NQ/TW cũng yêu cầu có giải pháp hiệu quả để thúc đẩy các doanh nghiệp FDI chuyển giao công nghệ, đào tạo người Việt Nam, tăng tỉ lệ giá trị gia tăng trong nước, phát triển nhà cung ứng nội địa...

Ngày 22/9/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 280/NQ-CP về Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW của Bộ Chính trị với các nội dung trọng tâm của Nghị quyết 10-NQ/TW được cụ thể hoá trong Kế hoạch hành động, trong đó đặc biệt liên quan đến yêu cầu đổi mới tư duy thu hút FDI theo hướng nâng cao chất lượng, hoàn thiện thể chế, ưu tiên các dự án có hàm lượng công nghệ cao và tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với khu vực kinh tế trong nước.

Nghị quyết số 280/NQ-CP đặt ra yêu cầu biến định hướng đó thành chương trình hành động cụ thể, trong đó giao trách nhiệm cụ thể cho từng bộ ngành, địa phương với tiến độ, yêu cầu và tiêu chí đánh giá rõ ràng. Một trong những yêu cầu đầu tiên được nhấn mạnh là đổi mới nhận thức của các bộ, ngành, địa phương: chấm dứt tư duy cạnh tranh thu hút đầu tư chủ yếu bằng số lượng dự án, quy mô vốn hay ưu đãi; chuyển sang tư duy kiến tạo phát triển, quản trị theo kết quả và lựa chọn những dự án phù hợp với chiến lược phát triển ngành, vùng và quốc gia.

Đáng chú ý, Nghị quyết số 280/NQ-CP đồng thời yêu cầu rà soát, hoàn thiện thể chế trong nhiều lĩnh vực liên quan trực tiếp đến hoạt động đầu tư như đầu tư, doanh nghiệp, đất đai, quy hoạch, xây dựng, thuế, hải quan, thương mại, chứng khoán, sở hữu trí tuệ, dữ liệu, lao động, khoa học - công nghệ và đổi mới sáng tạo. Việc ứng dụng chuyển đổi số, liên thông dữ liệu, chuẩn hóa quy trình và tăng cường hậu kiểm cũng được đặt ra nhằm giảm thời gian và chi phí tuân thủ cho doanh nghiệp.

Đặc biệt, Kế hoạch hành động của Chính phủ yêu cầu xây dựng cơ chế hậu kiểm, đánh giá định kỳ việc thực hiện cam kết đầu tư; ưu tiên những dự án có cam kết về công nghệ tiên tiến, bảo vệ môi trường, đổi mới sáng tạo, nghiên cứu và phát triển, đào tạo nhân lực Việt Nam, phát triển nhà cung ứng trong nước và chuyển đổi xanh, chuyển đổi số. Theo bà Thủy, đây là những thay đổi rất đáng chú ý trong cách quản lý FDI theo hướng không chỉ xem xét dự án ở thời điểm cấp phép, mà quản lý và đánh giá hiệu quả trong toàn bộ vòng đời dự án.

Ưu tiên dòng vốn vào công nghệ chiến lược, sản xuất tiên tiến

Từ góc độ của các nhà đầu tư, các doanh nghiệp FDI cho rằng để đạt các mục tiêu đề ra, Kế hoạch hành động của Chính phủ để hiện thực hóa mục tiêu Nghị quyết số 10-NQ/TW cần cụ thể hóa danh mục lĩnh vực ưu tiên thành chiến lược xúc tiến đầu tư có trọng điểm. Trọng tâm là công nghiệp bán dẫn, điện tử và thiết bị số; trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, điện toán đám mây; công nghệ sinh học, y sinh; vật liệu tiên tiến, năng lượng và công nghiệp xanh; logistics hiện đại cùng các dịch vụ có giá trị gia tăng cao.

Với những ngành công nghệ chiến lược, mục tiêu không chỉ là thu hút thêm nhà máy sản xuất mà còn phải hướng tới các trung tâm nghiên cứu và phát triển (R&D), thiết kế, đổi mới sáng tạo, trung tâm dữ liệu, trụ sở khu vực và các hoạt động có hàm lượng tri thức cao. Điều này đòi hỏi Việt Nam chuyển từ quảng bá lợi thế chi phí sang chủ động tiếp cận các tập đoàn có công nghệ lõi, năng lực nghiên cứu và khả năng dẫn dắt chuỗi cung ứng.

Theo ông Peter Kompalla, Trưởng đại diện AHK Việt Nam, Việt Nam cần xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo hoàn chỉnh thay vì chỉ dựa vào các chính sách ưu đãi. Ông Peter Kompalla đề xuất tiếp tục đầu tư vào nghiên cứu, hạ tầng số, giáo dục và phát triển nguồn nhân lực, đồng thời tăng cường kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước để chuyển giao công nghệ thực sự trở thành động lực nâng cao năng lực nội sinh.

Đại diện AHK Việt Nam cũng nhấn mạnh 3 ưu tiên trong triển khai Nghị quyết số 10-NQ/TW, đó là thực thi chính sách nhất quán, minh bạch; phát triển hệ sinh thái công nghiệp đồng bộ với hạ tầng, logistics, nhà cung ứng và năng lượng tái tạo; duy trì đối thoại thường xuyên, thực chất giữa Chính phủ và cộng đồng doanh nghiệp.

Những đề xuất này cho thấy sức hấp dẫn của môi trường đầu tư không thể chỉ được tạo ra bằng ưu đãi tài chính. Đối với các dự án công nghệ cao, năng lực cung cấp điện ổn định, hạ tầng số, quỹ đất sẵn sàng, nguồn nhân lực phù hợp và khả năng tiếp cận hệ sinh thái công nghiệp có ý nghĩa quyết định.

Vì vậy, Kế hoạch hành động thực hiện Nghị quyết 10-NQ/TW cần gắn danh mục dự án ưu tiên với quy hoạch hạ tầng và lợi thế từng vùng kinh tế; chủ động chuẩn bị quỹ đất, nguồn điện, hạ tầng logistics và nhân lực trước khi xúc tiến các dự án quy mô lớn. Đồng thời, cần có cơ chế phối hợp liên ngành để rút ngắn thời gian xử lý thủ tục, bảo đảm nhà đầu tư được hướng dẫn nhất quán trong toàn bộ vòng đời dự án.

Đổi mới ưu đãi, lấy kết quả thực chất làm thước đo

Một nội dung quan trọng khác là thiết kế chính sách ưu đãi đủ sức cạnh tranh nhưng phải gắn với hiệu quả thực tế. Theo ông Binu Jacob, Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam, trong bối cảnh cơ chế thuế tối thiểu toàn cầu làm giảm tác dụng của một số ưu đãi thuế truyền thống, Việt Nam cần đa dạng hóa công cụ hỗ trợ, chú trọng những yếu tố có thể tác động trực tiếp đến quyết định đầu tư dài hạn.

Tổng Giám đốc Nestlé Việt Nam cho rằng ưu đãi đầu tư không còn là yếu tố quyết định duy nhất đối với các tập đoàn đa quốc gia. Theo ông, những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp cân nhắc mở rộng đầu tư là định hướng chiến lược rõ ràng, khuôn khổ chính sách minh bạch và có thể dự báo, chất lượng nguồn nhân lực và hệ sinh thái hỗ trợ vững mạnh. “Điều các nhà đầu tư e ngại nhất chính là sự thiếu chắc chắn và tính bất ổn không thể dự báo”, ông Binu Jacob nhấn mạnh

Từ góc độ chính sách, ông Phan Đức Hiếu, đại biểu Quốc hội chuyên trách tại Ủy ban Kinh tế và Tài chính của Quốc hội, cho rằng Việt Nam không thể nâng cao chất lượng FDI chỉ bằng ưu đãi mà cần nâng cao năng lực hấp thụ của nền kinh tế. Ông Hiếu nhấn mạnh cách tiếp cận mới phải bao quát toàn bộ vòng đời dự án, từ xúc tiến, gia nhập thị trường đến vận hành lâu dài, trên cơ sở một hệ sinh thái đồng bộ về thể chế, hạ tầng, nhân lực và môi trường sống.

Theo đó, việc triển khai thực thi Kế hoạch hành động cần cụ thể hóa các cơ chế hỗ trợ trực tiếp cho hoạt động R&D, đào tạo nhân lực, đổi mới công nghệ, chuyển đổi xanh và phát triển nhà cung ứng nội địa, phù hợp với quy định pháp luật và cam kết quốc tế. Việc hỗ trợ nên đi kèm các tiêu chí đầu ra, cơ chế giám sát và đánh giá định kỳ, bảo đảm ngân sách được sử dụng đúng mục tiêu và tạo ra giá trị gia tăng thực chất.

Cùng với đó, cần nâng cao tính ổn định và khả năng dự báo của chính sách. Mọi thay đổi về quy định đầu tư, thuế, đất đai hay thủ tục hành chính cần được công bố minh bạch, có lộ trình phù hợp để doanh nghiệp chủ động xây dựng kế hoạch kinh doanh dài hạn. Ông Hiếu đề xuất ưu tiên cải cách thể chế đồng bộ giữa các bộ, ngành và địa phương. Theo ông, không thể để cơ quan này triển khai trong khi cơ quan khác chậm thực hiện; sự phối hợp phải đồng thời, kịp thời và nhất quán trên tất cả lĩnh vực liên quan.

Tăng năng lực cạnh tranh doanh nghiệp Việt, nâng sức lan tỏa của FDI

Cũng theo ông Phan Đức Hiếu, nếu chất lượng dòng vốn là “một vế” của bài toán, năng lực hấp thụ của nền kinh tế chính là vế còn lại. Đây cũng là điều kiện để Việt Nam tránh tình trạng khu vực FDI phát triển tách biệt, trong khi doanh nghiệp trong nước chủ yếu tham gia các khâu có giá trị gia tăng thấp. Theo ông Hiếu, dòng vốn tốt không tự động tạo ra tác động lan tỏa nếu doanh nghiệp trong nước chưa đủ năng lực hợp tác, thiếu hạ tầng phù hợp hoặc chưa đáp ứng được các tiêu chuẩn của tập đoàn quốc tế.

Để tăng tính lan tỏa và liên kết chặt chẽ giữa khu vực FDI với doanh nghiệp trong nước, Phó Cục trưởng Cục Đầu tư nước ngoài Bùi Thu Thủy cho biết, cơ quan quản lý đang tính toán các cơ chế khuyến khích doanh nghiệp FDI trực tiếp đào tạo doanh nghiệp Việt Nam được lựa chọn tham gia chuỗi cung ứng, trong đó Nhà nước có thể hỗ trợ một phần hoặc toàn bộ chi phí đào tạo theo cơ chế phù hợp. Cách tiếp cận này giúp chương trình nâng cao năng lực doanh nghiệp trong nước bám sát hơn yêu cầu thực tế của các tập đoàn quốc tế, thay vì chỉ tổ chức đào tạo chung chung.

Bà Thủy cũng dẫn lại bài học từ trường hợp Tập đoàn Intel đầu tư vào Việt Nam từ năm 2006 nhưng đến năm 2022 mới lựa chọn được doanh nghiệp Việt Nam đầu tiên trở thành nhà cung ứng trong chuỗi của mình. Theo đại diện Cục Đầu nước ngoài, Việt Nam cần tìm cách rút ngắn thời gian hình thành các mối liên kết tương tự, bởi nền kinh tế không thể chờ đợi quá lâu để nâng cao nội lực.

Trên cơ sở đó, cần hướng tới xây dựng lộ trình phát triển nhà cung ứng nội địa theo từng ngành, hỗ trợ doanh nghiệp Việt Nam cải thiện công nghệ, tiêu chuẩn chất lượng, quản trị, năng lực tài chính và truy xuất nguồn gốc. Cơ sở dữ liệu nhà cung ứng cần được kết nối với nhu cầu mua hàng thực tế của các tập đoàn FDI; hoạt động kết nối cung cầu cần đi kèm đánh giá năng lực và kế hoạch nâng cấp doanh nghiệp cụ thể.

Cũng theo đại diện Cục Đầu tư nước ngoài, để thể chế hóa Nghị quyết 10-NQ/TW, trên cơ sở nghiên cứu kinh nghiệm một số quốc gia (Malaysia, Singapore, Ấn Độ..), Bộ Tài chính đang nghiên cứu báo cáo Chính phủ trình Quốc hội dự thảo Luật sửa đổi bổ sung Luật Đầu tư trong đó đã bổ sung các cơ chế, chính sách ưu đãi, hỗ trợ đầu tư đặc biệt để thu hút các dự án công nghệ cao, công nghệ chiến lược, các cơ chế ưu đãi vượt trội để khuyến khích doanh nghiệp FDI thực hiện hỗ trợ kỹ thuật, tư vấn, đào tạo, phát triển nhà cung ứng trong nước; liên kết với các viện, trường triển khai các dự án nghiên cứu và phát triển, đào tạo và đào tạo lại nguồn nhân lực Việt Nam.

Bộ Tài chính cũng đã nghiên cứu trình Chính phủ Nghị định thay thế Nghị định số 182/2024/NĐ-CP về Quỹ hỗ trợ đầu tư trong đó cụ thể hóa các chính sách hỗ trợ đầu tư đặc biệt đối với các doanh nghiệp FDI có cam kết và thực hiện chuyển giao công nghệ, đào tạo người lao động Việt Nam và phát triển doanh nghiệp nội địa, dự kiến cũng sẽ được Chính phủ ban hành ngay sau khi Quốc hội ban hành Luật Đầu tư sửa đổi.