 |
| Đại biểu Bùi Thanh Toàn (Đoàn Đắc Lắk) cho biết nhu cầu đổi mới công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số và nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực là rất lớn. Ảnh: VPQH |
Thị trường công nghệ cần cả bên bán, bên mua và cơ chế dẫn dắt
Sáng 13/8, Quốc hội thảo luận tại hội trường về Dự án Luật Sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Tần số vô tuyến điện, Luật Viễn thông, Luật Giao dịch điện tử và Luật Chuyển giao công nghệ.
Góp ý về các quy định liên quan đến phát triển thị trường khoa học và công nghệ, chuyển giao công nghệ, các đại biểu cho rằng điểm quan trọng không chỉ nằm ở việc hoàn thiện hạ tầng giao dịch mà phải tạo được sự kết nối thực chất giữa cung - cầu công nghệ, thúc đẩy thương mại hóa kết quả nghiên cứu và nâng cao năng lực công nghệ của doanh nghiệp.
Đại biểu Vũ Hồng Quân (Đoàn Gia Lai) cho rằng, cần tập trung tháo gỡ những nút thắt đang tồn tại từ cả phía cung và phía cầu của thị trường công nghệ. Theo đại biểu, rào cản lớn từ phía cung hiện nay là tâm lý lo ngại trách nhiệm khi định giá và chuyển nhượng kết quả nghiên cứu, nhất là những kết quả có liên quan đến tài sản nhà nước.
“Rào cản lớn nhất từ phía cung hiện nay là lo ngại bị truy trách nhiệm làm thất thoát tài sản nhà nước khi định giá kết quả nghiên cứu”, đại biểu Vũ Hồng Quân nói.
Từ thực tế này, đại biểu kiến nghị nghiên cứu nguyên tắc theo hướng kết quả nghiên cứu được chuyển nhượng qua sàn giao dịch công khai hoặc đấu giá thì người quyết định được miễn trừ trách nhiệm về mức giá, với điều kiện thực hiện đúng quy trình và không vụ lợi. Theo đại biểu, nguyên tắc này có thể được nghiên cứu, bổ sung vào pháp luật về khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
 |
| Đại biểu Vũ Hồng Quân (Đoàn Gia Lai) cho rằng, cần tập trung tháo gỡ những nút thắt đang tồn tại từ cả phía cung và phía cầu của thị trường công nghệ. Ảnh: VPQH |
Ở phía cầu, đại biểu đề nghị nghiên cứu các công cụ nhằm tạo động lực và nâng cao năng lực tiếp nhận công nghệ của doanh nghiệp.
Cụ thể, có thể nghiên cứu ưu đãi thuế đối với thu nhập từ chuyển giao công nghệ trong nước gắn với điều kiện hợp đồng được đăng ký; xây dựng cơ chế đặt hàng đổi mới sáng tạo trong hoạt động mua sắm công để khu vực công trở thành khách hàng đầu tiên của công nghệ trong nước; đồng thời hoàn thiện khung pháp lý về định giá, thế chấp, góp vốn bằng tài sản trí tuệ để doanh nghiệp công nghệ tiếp cận nguồn vốn.
Đại biểu cũng đề nghị kết quả xử lý các điểm nghẽn được thể hiện trong một mục riêng của báo cáo hằng năm của Chính phủ trước Quốc hội về thực hiện chính sách khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Đáng chú ý, đại biểu Vũ Hồng Quân cho rằng với thẩm quyền được luật hóa, Bộ Khoa học và Công nghệ có thể triển khai chương trình xúc tiến xuất khẩu công nghệ trong những lĩnh vực Việt Nam có thế mạnh như công nghệ nông nghiệp, chế biến và giải pháp số, qua đó từng bước cân bằng cán cân công nghệ hiện vẫn nghiêng về phía nhập khẩu.
“Để thị trường công nghệ đủ sức hiện thực hóa mục tiêu của Nghị quyết số 57-NQ/TW không chỉ là cần thêm một sàn giao dịch mà quan trọng hơn là có bên bán sẵn sàng giao dịch, bên mua đủ động lực và năng lực tiếp nhận và một cơ quan được giao vai trò dẫn dắt cùng đầy đủ công cụ để thực hiện vai trò đó”, đại biểu nhấn mạnh.
Từ kết quả nghiên cứu đến sản phẩm, năng suất và tăng trưởng
Từ thực tiễn địa phương, đại biểu Vương Kim Ánh (Đoàn Phú Thọ) đồng tình với việc giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các Bộ, cơ quan liên quan xây dựng, ban hành chương trình, chính sách thúc đẩy chuyển giao, đổi mới công nghệ.
Theo đại biểu, đây là bước đi phù hợp với chủ trương phân cấp, phân quyền, cắt giảm tối đa thủ tục hành chính trung gian, rút ngắn thời gian ban hành chính sách để đáp ứng tốc độ phát triển của đổi mới công nghệ.
Tại Phú Thọ, hoạt động ứng dụng khoa học, chuyển giao công nghệ đang đối mặt với một rào cản lớn khi phát triển công nghệ còn phụ thuộc nhiều vào khu vực FDI, trong khi mức độ lan tỏa chuyển giao công nghệ giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước còn thấp.
Do đó, đại biểu cho rằng việc phân cấp mạnh mẽ, giúp chính sách sớm đi vào cuộc sống sẽ có tác động trực tiếp đến việc nâng cao năng lực làm chủ công nghệ của doanh nghiệp.
Tuy nhiên, theo đại biểu, phân quyền cần đi cùng cơ chế phối hợp liên ngành. Khi Bộ Khoa học và Công nghệ xây dựng, phê duyệt các chương trình, cần có hội đồng thẩm định liên ngành với sự tham gia của các bộ, ngành liên quan cùng chuyên gia, nhà khoa học đầu ngành. Bộ Khoa học và Công nghệ với tư cách cơ quan chủ quản chuyên ngành sẽ là đầu mối chịu trách nhiệm trước Chính phủ và Quốc hội. Đại biểu Vương Kim Ánh cũng nhấn mạnh: “Phân quyền phải đi đôi với tăng cường hậu kiểm”.
Cùng với đó, đại biểu đề nghị có cơ chế đặc thù miễn trừ trách nhiệm dân sự, hành chính và hình sự cho tổ chức, cá nhân, doanh nghiệp khi xảy ra rủi ro trong nghiên cứu, ứng dụng, chuyển giao khoa học công nghệ nếu không có động cơ vụ lợi, cố ý làm trái, tham nhũng, lãng phí, trục lợi cá nhân. Theo đại biểu, cơ chế này nhằm tạo hành lang pháp lý an toàn để doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân dám nghĩ, dám làm, đổi mới sáng tạo và áp dụng, thử nghiệm các mô hình công nghệ mới: “Việc sớm ban hành Luật sẽ tạo hành lang pháp lý minh bạch, kiến tạo môi trường thuận lợi để đẩy mạnh ứng dụng chuyển giao công nghệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu khoa học. Đây là cơ sở quan trọng giúp các địa phương như Phú Thọ giải quyết bài toán nâng cao năng lực công nghệ nội sinh, góp phần tác động thúc đẩy tăng trưởng kinh tế và đáp ứng mục tiêu tăng trưởng 2 con số bền vững”.
 |
| Các đại biểu tại Phiên họp. Ảnh: VPQH |
Trong khi đó, đại biểu Bùi Thanh Toàn (Đoàn Đắc Lắk) nhìn nhận giá trị lớn của lần sửa đổi này là tạo sự kết nối đồng bộ giữa hạ tầng số, dữ liệu số, giao dịch số và chuyển giao công nghệ. Qua đó, tiếp tục xây dựng nền tảng thể chế cho mô hình tăng trưởng dựa trên khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số.
Từ thực tiễn Đắk Lắk, đại biểu cho biết, nhu cầu đổi mới công nghệ, tự động hóa, chuyển đổi số và nâng cao giá trị gia tăng cho các sản phẩm nông nghiệp chủ lực là rất lớn. Tuy nhiên, sự kết nối giữa Nhà nước, viện - trường và doanh nghiệp còn nhiều hạn chế.
Doanh nghiệp thiếu thông tin về công nghệ phù hợp, thiếu năng lực đặt hàng bài bản; viện - trường có kết quả nghiên cứu nhưng khó đi tới thương mại hóa thành sản phẩm cụ thể. Trong khi đó, cơ quan nhà nước ở địa phương muốn thúc đẩy nhưng thiếu công cụ đủ mạnh để kết nối cung - cầu công nghệ.
Đại biểu thẳng thắn cho rằng thị trường khoa học và công nghệ dù đã có những bước tiến nhưng chưa tương xứng với tiềm năng và kỳ vọng. “Khâu giao dịch, định giá, môi giới và tài chính cho công nghệ vẫn còn sơ khai”, đại biểu nói. Theo đại biểu, đây là những vấn đề cần được tháo gỡ để thị trường khoa học và công nghệ phát triển đồng bộ, đáp ứng yêu cầu đặt ra tại Nghị quyết số 57-NQ/TW.
Đối với Chương trình quốc gia về phát triển thị trường khoa học và công nghệ, đại biểu đánh giá cao việc dự thảo Luật thể chế hóa phân cấp, phân quyền, giao Bộ Khoa học và Công nghệ chủ trì, phối hợp với các bộ, cơ quan liên quan xây dựng, phê duyệt chương trình.
Đại biểu đề nghị bổ sung rõ chủ thể phối hợp với Bộ Khoa học và Công nghệ, bao gồm các bộ, cơ quan, đơn vị và địa phương, nhằm bảo đảm chương trình khi triển khai có sự tham gia đồng bộ của các cấp, ngành.
Đặc biệt, đại biểu Bùi Thanh Toàn nhấn mạnh, mối liên hệ giữa khoa học, công nghệ và hiệu quả kinh tế: “Một kết quả nghiên cứu chỉ thực sự có ý nghĩa khi trở thành sản phẩm cụ thể. Một sáng chế chỉ thực sự phát huy giá trị khi tạo ra được việc làm, tăng năng suất và giá trị làm lợi trong thực tiễn”.
Nhấn mạnh “một chính sách chỉ thực sự thành công khi người dân và doanh nghiệp có thể tiếp cận, sử dụng và hưởng lợi”, đại biểu cho rằng, thông qua Dự án Luật này, “chúng ta không chỉ sửa 4 Luật, không chỉ sửa những quy định pháp lý, mà chúng ta sửa cách nền kinh tế tiếp cận với công nghệ, sửa cách tri thức đi vào sản xuất và sửa cách đổi mới sáng tạo tạo ra tăng trưởng cho đất nước”.
