Phân loại rác tại nguồn, người dân còn lúng túng

Người dân có thể bị từ chối thu gom rác

Ghi nhận cho thấy, nhiều người dân vẫn lúng túng, thậm chí chưa hiểu rõ phải phân loại như thế nào, trong khi việc thu gom, xử lý trên thực tế chưa có nhiều thay đổi. Chị Nguyễn Thị Hòa (phường Việt Hưng) cho biết, chị từng nhiều lần thực hiện phân loại rác, song khi nhân viên thu gom rác đến, tất cả lại bị đổ chung vào thùng xe.

"Gia đình tôi cũng từng thử phân loại các chai thủy tinh, đồ gỗ ra một túi riêng, thức ăn thừa một túi riêng, nhưng khi xe môi trường đến thu gom, các loại rác lại bị đổ chung với nhau nên tôi dần mất động lực thực hiện" - chị Hòa nói.

Khi được hỏi về quy định mà Hà Nội áp dụng về phân loại rác tại nguồn, chị Hòa cho biết, chưa nắm được thông tin này.

Tương tự, anh Ngô Minh (phường Tây Mỗ) cho hay, hiện ở khu chung cư chưa được bố trí thùng rác riêng cho từng loại rác mà chỉ vứt tất cả chung vào một đường ống đổ rác. Thêm vào đó, việc phân loại rác đòi hỏi phải để riêng từng túi, từng thùng, nếu không có không gian và thời gian thì rất khó duy trì lâu dài. "Chúng tôi cũng chưa được hướng dẫn cụ thể để biết cách phân loại rác nên cũng ngại làm" - anh Minh nói.

Theo Quyết định số 87, Hà Nội quy định phân loại rác sinh hoạt thành ba nhóm: Tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm và chất thải rắn khác. Bao bì chứa chất thải thực phẩm phải có màu xanh lá cây, dễ nhận diện và không rò rỉ, khuyến khích vật liệu dễ phân hủy. Bao bì chứa chất thải khác có màu xám, cũng dễ nhận diện và khuyến khích sử dụng vật liệu phân hủy. Chất thải nguy hại phải được lưu trữ trong bao bì chống thấm và chống ăn mòn. Hộ gia đình phải tự trang bị bao bì và phân loại rác, nếu không, đơn vị thu gom có quyền từ chối thu gom và thông báo cơ quan có thẩm quyền xử lý.

Cần để người dân thấy “phân loại rác là có lợi”

Trao đổi với Lao Động, GS.TS Hoàng Xuân Cơ - Trưởng ban Khoa học, Hội Kinh tế Môi trường Việt Nam - cho biết, “nút thắt” lớn nhất hiện nay là người dân chưa có được câu trả lời cho câu hỏi "phân loại rác để làm gì, phân loại rác có lợi gì"?

Vị chuyên gia phân tích, trong thực tế, những loại rác có giá trị như giấy vụn, kim loại, nhựa… từ lâu đã được thu gom, phân loại. Như vậy, khi người dân thấy rõ giá trị của việc phân loại rác, việc thực hiện sẽ trở nên tự giác và hiệu quả hơn.

Bên cạnh đó, để người dân tham gia phân loại rác, quy trình phải đơn giản, phù hợp với điều kiện sống đa dạng, từ nhà mặt đất đến chung cư, khu tập thể.

Theo TS Hoàng Dương Tùng - Chủ tịch Mạng lưới Không khí sạch Việt Nam, nguyên Phó Tổng Cục trưởng Tổng cục Môi trường, muốn thành công trong việc phân loại rác phải có lộ trình, bước đi cụ thể và cách làm cho đúng, cho phù hợp.

"Chính sách phải phá được các điểm nghẽn, đặc biệt là động lực về kinh tế, động lực của người dân, động lực của đơn vị thu gom" - TS Hoàng Dương Tùng nói.

Theo TS Hoàng Dương Tùng, Hà Nội có thể tạo động lực thực sự cho người dân bằng cách kết nối phân loại rác với lợi ích kinh tế và danh hiệu cộng đồng, thay vì chỉ kêu gọi tự nguyện. Về kinh tế, có thể giảm phí thu gom cho hộ gia đình phân loại đúng, hoặc áp dụng cơ chế "trả phí theo lượng rác không tái chế" như nhiều quốc gia. Có thể triển khai chương trình tích điểm xanh, cho phép người dân mang rác tái chế đến điểm thu đổi để nhận quà, phiếu mua hàng hoặc giảm giá điện, nước.

Về cộng đồng, các khu dân cư, tổ dân phố làm tốt có thể được công nhận danh hiệu “Khu dân cư xanh”, “Tổ dân phố phân loại tốt”, được ưu tiên trong các chương trình thi đua, hỗ trợ hạ tầng hoặc quỹ môi trường.

Về truyền thông, nên công khai kết quả phân loại, vinh danh tập thể và cá nhân tiêu biểu, giúp người dân thấy rõ “làm đúng là có lợi, có ghi nhận”. Như vậy, lợi ích kinh tế và danh hiệu cộng đồng sẽ là hai “đòn bẩy” thiết thực để biến phân loại rác từ nghĩa vụ thành hành động tự nhiên và có phần thưởng rõ ràng.