
Giáo dục đa ngôn ngữ tạo môi trường học tập gắn với bản sắc văn hóa dân tộc. Ảnh: Phạm Quỳnh
Sinh năm 1979 tại vùng cao Sa Pa, thầy giáo Châu A Tầu, người dân tộc H’Mông, hiểu hơn ai hết những khó khăn mà trẻ em vùng cao phải đối mặt khi bước vào môi trường học đường.
Với nhiều học sinh người H’Mông, tiếng Việt không phải ngôn ngữ giao tiếp thường ngày.
Khi đến lớp, các em vừa phải làm quen với môi trường mới, vừa phải học cách nghe, nói và tiếp nhận kiến thức bằng một ngôn ngữ chưa thực sự thành thạo.
Rào cản ấy khiến không ít em rụt rè, ngại phát biểu, khó theo kịp bài giảng.
Từng trải qua những ngày tháng như vậy, thầy Tầu luôn trăn trở làm thế nào để học sinh dân tộc không phải chịu những thiệt thòi tương tự.

Năm 2008, sau 5 năm đứng lớp, thầy Tầu tham gia chương trình thí điểm Giáo dục Song ngữ Dựa trên Tiếng Mẹ đẻ do Bộ Giáo dục và Đào tạo phối hợp với Quỹ Nhi đồng Liên hợp quốc (UNICEF) triển khai.
Từ đó, tiếng H’Mông được thầy đưa vào lớp học như một nhịp cầu kết nối giữa tri thức và học sinh.
Trong mỗi bài giảng, thầy vừa sử dụng tiếng Việt để truyền đạt kiến thức, vừa giải thích bằng tiếng H’Mông những từ ngữ, khái niệm mới để các em dễ hiểu, dễ tiếp thu.
Theo chia sẻ của Ban giám hiệu Trường Tiểu học và THCS Hàm Rồng, trường học có 99% học sinh là đồng bào dân tộc H’Mông.
Do vậy, thầy Tầu không chỉ là người truyền đạt kiến thức mà còn là phiên dịch, kể chuyện và khơi gợi sự hào hứng cho học trò.
Điểm đặc biệt của chương trình giáo dục song ngữ là học sinh được tiếp cận kiến thức bằng chính ngôn ngữ mình hiểu rõ nhất, sau đó từng bước làm quen và sử dụng thành thạo tiếng Việt.

Em Má Thị Máy, học sinh lớp 3A2 cho hay: “Được học bằng tiếng H’Mông rồi dần chuyển sang tiếng Việt nên chúng em dễ hiểu hơn rất nhiều.
Chỗ nào chưa hiểu, chưa biết diễn đạt bằng tiếng Việt, thầy Tầu sẽ dịch những từ mới và giải thích các khái niệm thông qua những câu chuyện văn hóa của đồng bào”.
Thầy Tầu cho biết: Trong những năm đầu, tiếng mẹ đẻ giữ vai trò quan trọng trong giảng dạy, giúp trẻ hiểu các khái niệm mới và tự tin thể hiện suy nghĩ.
Khi khả năng ngôn ngữ được củng cố, thời lượng sử dụng tiếng Việt được tăng dần.
Mục tiêu là khi hoàn thành bậc tiểu học, học sinh có thể sử dụng thành thạo cả tiếng H’Mông và tiếng Việt, đủ khả năng học tập như các bạn vùng xuôi.
“Dựa trên khung chương trình, tôi chủ động điều chỉnh cách truyền đạt để bài học gần gũi với đời sống của học sinh.
Những câu chuyện về gia đình, bản làng, phong tục, tập quán của người H’Mông được lồng ghép vào bài giảng, giúp các em hiểu kiến thức mới từ những điều thân thuộc”, anh nói.
Không dừng lại ở việc trực tiếp đứng lớp, thầy Châu A Tầu hiện còn tham gia tập huấn, hỗ trợ các giáo viên người H’Mông giảng dạy tiếng mẹ đẻ tại nhiều địa phương.
Từ kinh nghiệm của bản thân, thầy góp phần lan tỏa phương pháp giáo dục tôn trọng sự đa dạng ngôn ngữ, giúp trẻ em dân tộc thiểu số có thêm cơ hội tiếp cận tri thức.
Ông Cao Bá Quý - Chủ tịch UBND phường Sa Pa cho biết, với địa phương có đông đồng bào dân tộc H’Mông sinh sống, giáo dục song ngữ có ý nghĩa thiết thực trong nâng cao chất lượng giáo dục, rèn luyện sự tự tin cho học sinh.
Đây cũng là nền tảng quan trọng để bảo tồn những giá trị văn hóa truyền thống, góp phần phát triển du lịch bền vững tại địa phương.


