
Hệ thống thu gom, tái sử dụng và tái chế chất thải còn nhiều hạn chế. Ảnh: Dương Anh
Phát sinh lượng lớn rác thải điện tử
Theo ông Hồ Kiên Trung - Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ Nông nghiệp và Môi trường), quy định về trách nhiệm tái chế của nhà sản xuất, nhập khẩu góp phần thúc đẩy kinh tế tuần hoàn. Từ ngày 1.1.2025, trách nhiệm này được áp dụng đối với sản phẩm điện, điện tử đưa ra thị trường Việt Nam.
“Theo Báo cáo The Global E-waste Monitor 2024, năm 2022, toàn thế giới phát sinh khoảng 62 triệu tấn chất thải điện tử, nhưng chỉ 22,3% được ghi nhận là thu gom và tái chế chính thức theo phương thức bảo đảm môi trường. Tại Việt Nam, năm 2022 phát sinh khoảng 516 nghìn tấn chất thải điện tử, tương đương 5,3 kg/người, tăng hơn 4 lần so với mức 116 nghìn tấn năm 2014. Trong đó, thiết bị điện tử nhỏ chiếm khoảng 209 nghìn tấn; thiết bị trao đổi nhiệt như tủ lạnh, điều hòa khoảng 105 nghìn tấn; thiết bị điện, điện tử cỡ lớn khoảng 85 nghìn tấn. Quy mô này cho thấy áp lực đáng kể đối với hệ thống thu gom, phân loại, tái chế và xử lý trong nước” - ông Trung cho biết.
Hoàn thiện chính sách, số hóa quản lý chất thải
Theo ông Hồ Kiên Trung, để giải quyết những tồn tại cần tiếp tục hoàn thiện chính sách và nâng cao trách nhiệm của nhà sản xuất, nhà nhập khẩu.
Bên cạnh việc thực hiện nghĩa vụ tái chế, cần khuyến khích doanh nghiệp thiết kế sản phẩm có độ bền cao, dễ sửa chữa, nâng cấp, tháo dỡ và tái chế; hạn chế thành phần nguy hại, tăng sử dụng vật liệu tái chế. Đồng thời, nâng cao trách nhiệm của người tiêu dùng trong việc kéo dài tuổi thọ thiết bị, ưu tiên sửa chữa, tái sử dụng và chuyển giao thiết bị hết hạn sử dụng đến các điểm thu hồi phù hợp.
Cần đẩy mạnh ứng dụng công nghệ số trong quản lý vòng đời chất thải điện tử. Mã định danh, mã QR, cơ sở dữ liệu và nền tảng số giúp truy xuất thiết bị từ khi đưa ra thị trường đến khi thu hồi, tái sử dụng, tái chế hoặc xử lý. Dữ liệu cần kết nối giữa cơ quan quản lý, nhà sản xuất, đơn vị thu gom và cơ sở tái chế, bảo đảm cập nhật, minh bạch, có thể giám sát.
Phát triển hệ thống thu gom, tái sử dụng và tái chế chính thức, hiện đại, an toàn. Cần mở rộng điểm tiếp nhận tại khu dân cư, cơ quan, doanh nghiệp, trường học và cơ sở kinh doanh thiết bị điện tử; kết nối nhà sản xuất, nhà phân phối, đơn vị thu gom với cơ sở tái chế. Ưu tiên công nghệ tự động, khép kín để thu hồi vật liệu có giá trị, hạn chế chất thải thứ cấp.
Cần bảo đảm an toàn môi trường, sức khỏe và quyền lợi người lao động. Cần hướng dẫn nhận diện thành phần nguy hại, quy trình thu gom, lưu giữ, phân loại, xử lý; trang bị bảo hộ, cải thiện điều kiện làm việc, kiểm soát phơi nhiễm. Đồng thời, đào tạo nâng cao kỹ năng nghề và kỹ năng số để thích ứng với công nghệ tái chế hiện đại.
Đối với lao động tại cơ sở thu gom, tái chế phi chính thức, cần hỗ trợ chuyển đổi việc làm, từng bước tham gia hệ thống chính thức. Đây là yêu cầu của chuyển đổi công bằng, tránh làm gia tăng rủi ro và bất bình đẳng đối với người lao động.
Cần sự phối hợp đồng bộ
Để các giải pháp được triển khai hiệu quả, Phó Cục trưởng Cục Môi trường nhận định, cần có sự phối hợp đồng bộ. Đối với cơ quan quản lý nhà nước, cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế, chính sách về quản lý chất thải điện tử và thực hiện EPR; thúc đẩy số hóa, kết nối dữ liệu quản lý dòng chất thải; tăng cường kiểm tra, kiểm soát hoạt động thu gom, tái chế, xử lý.
Đối với cộng đồng doanh nghiệp, cần chủ động thực hiện đầy đủ trách nhiệm bảo vệ môi trường; đầu tư đổi mới công nghệ, cải tiến quy trình sản xuất theo hướng tiết kiệm tài nguyên, giảm phát thải; đồng thời quan tâm đào tạo, bảo đảm an toàn và sức khỏe nghề nghiệp cho người lao động.
Đối với tổ chức công đoàn, cần tăng cường tuyên truyền, vận động đoàn viên, người lao động tham gia các phong trào bảo vệ môi trường; phối hợp xây dựng mô hình sản xuất xanh, nơi làm việc xanh.
Đối với người lao động, cần chủ động nâng cao nhận thức, kỹ năng số và kỹ năng xanh; tích cực thực hành tiết kiệm tài nguyên, giảm thiểu chất thải, phân loại và chuyển giao chất thải đúng quy định; tham gia đề xuất các sáng kiến cải tiến kỹ thuật, đổi mới phương thức sản xuất.


