Bài cuối: Kích hoạt hiệu quả nguồn lực kinh tế đặc biệt

Một trong những trụ sở thuộc Tỉnh uỷ Bắc Kạn (cũ) nay đã được chuyển giao cho Đại học Thái Nguyên làm cơ sở đào tạo. Ảnh Thuỳ Linh.

Không để nguồn lực công “nằm im”

Trong bài viết “Chống lãng phí”, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhấn mạnh phòng, chống lãng phí là yêu cầu rất khẩn trương, cấp bách trong bối cảnh đất nước cần tăng cường nguồn lực, khơi dậy sức dân để bước vào kỷ nguyên phát triển mới. Lãng phí tài sản công do quản lý, sử dụng chưa hiệu quả được xác định là một trong những dạng thức lãng phí nổi lên, đòi hỏi phải xử lý nghiêm các tập thể, cá nhân có hành vi gây thất thoát, lãng phí tài sản công.

Từ yêu cầu đó, việc xử lý tài sản công dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy cần được nhìn nhận rộng hơn một nhiệm vụ quản lý nhà, đất. Một trụ sở bỏ trống không chỉ là một công trình chưa được sử dụng, mà còn là diện tích đất chưa phát huy giá trị, tài sản đã được đầu tư nhưng chưa tạo ra giá trị mới, đồng thời có thể tiếp tục phát sinh chi phí quản lý, bảo quản và nguy cơ xuống cấp.

Tương tự, một khu đất chưa được đưa vào khai thác đúng quy định cũng đồng nghĩa với một phần nguồn lực chưa được đưa vào quá trình phát triển. Trong khi đất đai có giới hạn, ngân sách có giới hạn và nguồn lực đầu tư của Nhà nước cũng có giới hạn, yêu cầu đặt ra không chỉ là giữ gìn tài sản công, mà phải tổ chức quản lý, sử dụng để mỗi tài sản tiếp tục phát huy giá trị đối với kinh tế - xã hội.

Tinh thần này tiếp tục được thể hiện trong các chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về công tác phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực.

Tại Phiên họp thứ 30 của Ban Chỉ đạo Trung ương về phòng, chống tham nhũng, lãng phí, tiêu cực vào tháng 6/2026, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đề ra yêu cầu xử lý dứt điểm các công trình, dự án tồn đọng, các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy tiếp tục được nhấn mạnh. Mục tiêu đặt ra là trong năm 2026 hoàn thành xử lý dứt điểm các công trình, dự án tồn đọng, các cơ sở nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy; đồng thời kiểm điểm, làm rõ trách nhiệm đối với tập thể, cá nhân không quyết liệt để tình trạng tồn đọng kéo dài.

Phát biểu chỉ đạo tại Hội nghị sơ kết 1 năm vận hành mô hình tổ chức tổng thể của hệ thống chính trị và mô hình chính quyền 3 cấp do Bộ Chính trị tổ chức, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng lưu ý việc xử lý tài sản công dôi dư, bố trí trụ sở làm việc, chỉnh lý và số hóa hồ sơ, tài liệu lưu trữ còn chậm ở nhiều nơi.

Theo Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm, “đây vừa là vấn đề trước mắt cần giải quyết, vừa là nguồn lực rất lớn cần được khai thác hiệu quả cho phát triển”.

Trên tinh thần đó, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu xử lý hiệu quả tài sản công, trụ sở và hồ sơ, tài liệu sau sắp xếp, coi đây là nhiệm vụ vừa cấp bách, vừa lâu dài. Các địa phương phải khẩn trương hoàn thiện phương án xử lý từng cơ sở nhà, đất, tài sản công dôi dư. Tài sản còn sử dụng được phải được tận dụng hiệu quả; tài sản không còn phù hợp cần chuyển đổi công năng, điều chuyển hoặc xử lý minh bạch, đúng quy định; ưu tiên phục vụ giáo dục, y tế, văn hóa, thể thao, an sinh xã hội và những nhu cầu thiết thực của cộng đồng.

Như vậy, xử lý tài sản công dôi dư đã vượt ra ngoài phạm vi của một nhiệm vụ quản lý tài sản đơn thuần, trở thành một nội dung cụ thể trong công cuộc phòng, chống lãng phí, gắn với trách nhiệm của cả hệ thống chính trị.

Đại học Thái Nguyên đang sử dụng trụ sở của Tỉnh uỷ Bắc Kạn (cũ) làm cơ sở đào tạo. Ảnh Thuỳ Linh.

“Tài sản dôi dư” cũ tạo ra nguồn lực mới

Nhìn từ quá trình rà soát, phân loại, xử lý đến khai thác, bài toán tài sản công dôi dư đang chuyển sang một giai đoạn mới. Trọng tâm không còn chỉ là xác định có bao nhiêu cơ sở nhà, đất phải xử lý, mà là làm thế nào để những tài sản này được đưa trở lại sử dụng, tạo ra giá trị phù hợp với nhu cầu phát triển.

Trước hết là yêu cầu không để tài sản thất thoát, xuống cấp hoặc bỏ hoang sau sắp xếp bộ máy. Tiếp đó là xác định đúng công năng, đúng nhu cầu và lựa chọn phương án xử lý phù hợp đối với từng tài sản. Cùng với đó là tháo gỡ những điểm nghẽn về thẩm quyền, thủ tục, định giá để các phương án đã được xác định có thể nhanh chóng đi vào thực tế.

Đích đến không phải chỉ là giảm số lượng tài sản dôi dư trên sổ sách, mà là biến những nguồn lực đang bị “đóng băng” thành nguồn lực phục vụ người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.

TS. Nguyễn Minh Phong, chuyên gia kinh tế, Trưởng phòng kinh tế Viện Nghiên cứu phát triển kinh tế - xã hội Hà Nội cho rằng, tài sản công là một nguồn lực kinh tế đặc biệt. Càng để kéo dài tình trạng bỏ không hoặc sử dụng không đúng mục đích, chi phí xã hội càng lớn, không chỉ bởi ngân sách phải tiếp tục chi cho bảo vệ, duy tu mà còn vì mất đi cơ hội tạo ra giá trị mới.

Theo ông Phomng, cùng với việc hoàn thiện cơ chế, cần giao rõ trách nhiệm cho từng địa phương, từng cơ quan trong việc xử lý tài sản sau sắp xếp; đồng thời ưu tiên chuyển đổi công năng cho mục tiêu phát triển y tế, giáo dục, văn hóa - xã hội, “kinh tế xanh” đối với những cơ sở còn giá trị sử dụng, thay vì chỉ tập trung vào đấu giá hoặc thanh lý.

Khi đó, giá trị của tài sản công không chỉ được tính bằng số tiền thu được từ bán đấu giá, mà còn bằng những lợi ích xã hội lâu dài mang lại cho người dân.

Quan điểm này cũng cho thấy yêu cầu đặt ra đối với việc xử lý tài sản công hiện nay không phải là “xử lý cho xong”, mà phải xử lý để tạo ra giá trị. Một phương án phù hợp là phương án vừa bảo đảm đúng quy định, vừa đưa tài sản trở lại phục vụ những nhu cầu thực tế của xã hội và nền kinh tế.

Có thể nói, xử lý tài sản công dôi dư sau sắp xếp bộ máy không phải là việc “dọn dẹp” những gì còn lại sau một cuộc cải cách tổ chức. Đó là một phần của chính quá trình cải cách.

Bộ máy được tinh gọn phải đi cùng tài sản được sử dụng hiệu quả hơn. Chính quyền địa phương 2 cấp phải đi cùng việc phân định rõ trách nhiệm quản lý tài sản. Phân cấp, phân quyền phải đi cùng kiểm tra, giám sát. Và chống lãng phí phải đi cùng khơi thông nguồn lực cho phát triển.

Khi một trụ sở bỏ trống được đưa trở lại sử dụng, một cơ sở cũ được chuyển thành trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, hay một khu đất được khai thác đúng quy định để tạo ra hoạt động kinh tế, đó không chỉ là câu chuyện của một tài sản. Đó là quá trình biến nguồn lực đã có thành giá trị mới.

Thực hành tiết kiệm để khơi thông nguồn lực

Yêu cầu chống lãng phí trong xử lý tài sản công vì thế không chỉ dừng ở việc ngăn ngừa thất thoát. Quan trọng hơn, phải làm cho những nguồn lực đã được nhà nước đầu tư tiếp tục phát huy giá trị.

Thực hành tiết kiệm trước hết là không để tài sản công nằm im trong khi xã hội vẫn thiếu trường học, cơ sở y tế, thiết chế văn hóa, không gian sinh hoạt cộng đồng hay nguồn lực đất đai cho phát triển. Mỗi ngày một tài sản bị bỏ trống, xuống cấp cũng là mỗi ngày nguồn lực đó chưa được đưa vào phục vụ người dân và nền kinh tế.

Nhưng tiết kiệm cũng không có nghĩa là xử lý tài sản bằng mọi giá. Việc điều chuyển, chuyển đổi công năng, cho thuê, đấu giá hoặc xử lý theo các hình thức khác đều phải dựa trên hiện trạng tài sản, quy hoạch, nhu cầu sử dụng, quy định pháp luật và hiệu quả kinh tế - xã hội. Làm nhanh nhưng không đúng quy định có thể tạo ra thất thoát; xử lý đúng quy trình nhưng kéo dài, để tài sản xuống cấp cũng có thể dẫn tới lãng phí.

Do đó, yêu cầu xuyên suốt là phải xử lý đúng, xử lý nhanh và xử lý có hiệu quả; đồng thời công khai, minh bạch, kiểm soát chặt chẽ nguy cơ thất thoát, tiêu cực. Để cụ thể hóa điều này, Bộ Tài chính đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị quyết số 31/2026/NQ-CP về các cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau khi sắp xếp, tinh gọn tổ chức bộ máy của hệ thống chính trị và sắp xếp các đơn vị hành chính. Đây là một trong những cơ sở quan trọng để thúc đẩy quá trình xử lý nguồn lực tài sản phát sinh sau sắp xếp.

Đây cũng là thước đo của hiệu quả quản trị tài sản công sau sắp xếp. Khi trách nhiệm được phân định rõ, thẩm quyền được phân cấp hợp lý, thủ tục được tháo gỡ và công tác kiểm tra, giám sát được tăng cường, những tài sản từng được coi là “dôi dư” có thể trở thành nguồn lực mới.

Suy cho cùng, chống lãng phí không chỉ là giữ cho tài sản nhà nước không bị mất đi. Cao hơn, đó là làm cho từng đồng vốn, từng mét đất, từng cơ sở vật chất đã được đầu tư bằng nguồn lực công được sử dụng đúng mục đích và tạo ra giá trị cao nhất có thể.

Từ đó, xử lý tài sản công dôi dư không còn là khâu cuối của quá trình sắp xếp bộ máy, mà trở thành một phần của quá trình khơi thông nguồn lực cho phát triển. Khi những nguồn lực đang bị bỏ quên được đánh thức, yêu cầu thực hành tiết kiệm, chống lãng phí sẽ được chuyển hóa thành những giá trị cụ thể cho người dân, doanh nghiệp và nền kinh tế.