Nợ kéo dài, công nhân chịu thiệt
Theo Bảo hiểm xã hội (BHXH) tỉnh Cà Mau, đến hết ngày 31.3.2026, tổng số tiền chậm đóng BHXH, BHYT, BHTN trên địa bàn khoảng 186,7 tỉ đồng, với 252 đơn vị vi phạm.
Danh sách công bố cho thấy nhiều doanh nghiệp có số nợ lớn, kéo dài hàng chục tháng, thậm chí hơn 100 tháng. Đứng đầu là Công ty CP Kinh doanh Chế biến Thủy sản và Xuất nhập khẩu Quốc Việt với số nợ hơn 41,9 tỉ đồng, thời gian chậm đóng lên đến 87 tháng. Tiếp đó là Công ty CP CB&XNK Thủy sản CADOVIMEX nợ gần 27,9 tỉ đồng…
Tại Công ty TNHH Công nghệ Sinh học Trúc Anh (phường Vĩnh Trạch), doanh nghiệp có 59 lao động nhưng đang nợ BHXH gần 1 tỉ đồng. Chị Thu Hà (tên đã thay đổi) - một công nhân từng làm việc tại đây - chia sẻ, khi nghỉ việc, chị không thể hoàn tất thủ tục hưởng chế độ do doanh nghiệp chưa đóng BHXH. “Chúng tôi bị trừ tiền BHXH hằng tháng, nhưng khi nghỉ việc thì không được giải quyết chế độ. Lên cơ quan BHXH thì được trả lời là công ty còn nợ nên chưa chốt sổ được” - chị Hà bức xúc.
Tình trạng này khiến nhiều lao động rơi vào cảnh “tiến thoái lưỡng nan”: Vừa mất việc, vừa không thể tiếp cận các chế độ như thất nghiệp, thai sản, ốm đau hay chốt sổ để chuyển nơi làm việc mới.
Anh Văn Mười (tên đã thay đổi) có thời gian làm việc tại Công ty CP Chế biến và Xuất nhập khẩu Thủy sản CADOVIMEX, do công ty không đóng BHXH cho anh. Sau khi nghỉ việc ở CADOVIMEX, anh làm ở một số công ty khác. Đến nay, anh Mười thất nghiệp, muốn chốt sổ BHXH để được hưởng các quyền lợi BHXH, nhưng không thể thực hiện.
BHXH tỉnh Cà Mau đã khởi kiện Công ty CP Thủy sản CADOVIMEX vào năm 2014, khi số tiền nợ là 6,63 tỉ đồng, nhưng công ty này chỉ thi hành án được 130 triệu đồng. Mặc dù đã bị nhiều đoàn thanh tra, kiểm tra vào làm việc nhưng đến nay CADOVIMEX chưa có phương án truy nộp. Lãnh đạo công ty thời điểm nợ BHXH hầu hết đều bị khởi tố tại nhiều vụ án khác nhau; đến nay, số tiền nợ gần 28 tỉ đồng.
Cương quyết thu hồi nợ
BHXH tỉnh Cà Mau cho biết, đã và đang triển khai nhiều biện pháp như thanh tra chuyên ngành, công khai danh sách đơn vị nợ, phối hợp với cơ quan thuế và công an để xử lý. Tuy nhiên, thực tế cho thấy, việc xử lý vẫn gặp nhiều khó khăn. Một số doanh nghiệp không hợp tác trong việc đối chiếu quỹ tiền lương, không bố trí người làm việc với cơ quan chức năng, thậm chí né tránh ký cam kết trả nợ.
Bên cạnh đó, nhiều doanh nghiệp vừa và nhỏ gặp khó khăn về tài chính, thiếu nguồn vốn nên ưu tiên chi trả các khoản trước mắt. Thậm chí, có trường hợp sử dụng cả phần tiền đóng BHXH của người lao động để duy trì hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Một vướng mắc khác là quy định về khởi kiện doanh nghiệp trốn đóng BHXH chưa thật sự rõ ràng về cơ quan có thẩm quyền đứng ra khởi kiện để bảo vệ quyền lợi người lao động.
Dù pháp luật đã quy định xử lý hình sự đối với hành vi trốn đóng BHXH, nhưng việc áp dụng trên thực tế còn nhiều khó khăn trong xác định yếu tố cấu thành tội phạm. Đến nay, tại Cà Mau chưa có trường hợp nào bị xử lý hình sự, khiến tính răn đe chưa cao.
Theo BHXH tỉnh, dữ liệu phối hợp từ cơ quan thuế đôi khi chưa kịp thời. Khi tiến hành kiểm tra, nhiều lao động đã nghỉ việc, gây khó khăn trong việc xác định và truy thu.
Trước thực trạng trên, BHXH Cà Mau đề xuất UBND tỉnh chỉ đạo các sở, ngành phối hợp chặt chẽ trong việc thu hồi nợ BHXH; không xét thi đua, khen thưởng đối với các doanh nghiệp vi phạm.
Cơ quan này cũng kiến nghị thành lập tổ công tác liên ngành để làm việc trực tiếp với các đơn vị nợ kéo dài... BHXH tỉnh đề nghị lực lượng công an tăng cường phối hợp điều tra, xử lý nghiêm các hành vi trốn đóng, chậm đóng có dấu hiệu vi phạm hình sự nhằm nâng cao tính răn đe.
Tình trạng nợ BHXH không được xử lý dứt điểm, những thiệt thòi sẽ tiếp tục đè nặng lên người lao động - những người vốn đã ở vị thế yếu trong quan hệ lao động.
