Nhưng có một điều còn quan trọng hơn cả những công trình hàng nghìn tỉ đồng, đó là thay đổi tư duy.
Nhiều năm qua, mỗi khi mưa lớn, triều cường hay xuất hiện một điểm ngập mới, phản ứng quen thuộc là mở rộng cống, xây thêm trạm bơm, nâng đường hoặc dựng bờ bao. Những giải pháp ấy cần thiết, nhưng thực tế đã chứng minh chúng không đủ để giải quyết tận gốc vấn đề. Đường được nâng thì nhà dân thành “hầm chứa nước”; nơi này hết ngập thì nước dồn sang nơi khác.
Những con kênh bị lấn chiếm, những ao hồ bị san lấp, những vùng đất thấp bị biến thành khu dân cư dày đặc đều làm mất đi khả năng điều tiết tự nhiên của thành phố. Khi nước không còn chỗ chứa, chỉ cần một trận mưa lớn cũng đủ biến nhiều tuyến đường thành sông.
Trong khi đó, các chuyên gia quy hoạch đều có chung quan điểm, đó là quản trị nước một cách khoa học. Nước phải có chỗ để đi, có nơi để giữ lại và có không gian để thẩm thấu trước khi thoát ra sông, ra biển.
Nguyên tắc “Giữ - Trữ - Thoát” vì vậy không chỉ là khẩu hiệu kỹ thuật mà là sự thay đổi căn bản trong tư duy phát triển đô thị. Muốn giữ và trữ được nước, phải giữ được kênh rạch, hồ điều hòa và các vùng trũng sinh thái.
TPHCM sau khi mở rộng địa giới càng phải nhìn bài toán theo quy mô lưu vực thay vì ranh giới hành chính. Nước không biết đâu là địa phận của phường này hay xã kia, nếu mỗi nơi làm một kiểu, mạnh ai nấy chống ngập thì hiệu quả sẽ rất hạn chế. Chỉ có quản lý thống nhất trên toàn lưu vực mới tạo ra sức mạnh tổng thể.
Một thành phố chống chịu tốt với biến đổi khí hậu không được đo bằng số lượng cống hộp hay máy bơm, mà bằng khả năng thích ứng với nước. Thay vì cố gắng triệt tiêu mọi dòng chảy, cần học cách biến nước thành một phần của cấu trúc đô thị. Đó cũng là xu hướng mà nhiều thành phố trên thế giới đã lựa chọn.
Chống ngập là cuộc chiến lâu dài, cùng với những dự án hạ tầng là một nền quản trị hiện đại, quy hoạch khoa học và tầm nhìn dài hạn. Khi đó, mục tiêu xây dựng một đô thị thích ứng với biến đổi khí hậu sẽ không còn là kỳ vọng, mà sẽ trở thành hiện thực.
