Ngày 16.5, Bộ Công an cho biết Cơ quan Cảnh sát điều tra đã khởi tố cùng lúc 5 vụ án liên quan hành vi “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” theo Điều 225 Bộ luật Hình sự.
Đây được xem là đợt xử lý mạnh tay, tạo ra dấu mốc lịch sử với "hệ sinh thái" những công ty đang khai thác trái phép bản quyền, tác quyền âm nhạc trên không gian số.
Dòng tiền khai thác bản quyền trên không gian số
BH Media, Lululola, 1900 Group, Mây Sài Gòn (sản xuất chuỗi chương trình Mây Lang Thang), Giọng ca để đời – những đơn vị này được ví như 5 mắt xích của chuỗi cung ứng đang vận hành trên thị trường nhạc số.
Trong đó, những công ty công nghệ như BH Media mua các bản ghi, video từ các đơn vị sản xuất, tổ chức show trung gian, sau đó gắn "Content ID" khai thác trên không gian số.
Các nền tảng nhạc số như YouTube áp dụng luật Sở hữu trí tuệ quốc tế, xử lý tranh chấp bằng thuật toán tự động, họ ưu tiên người đăng ký “Content ID” trước.
Hệ thống tự động của các nền tảng nghe nhạc như YouTube sử dụng hệ thống tự động (Content ID) hoạt động dựa trên các tệp âm thanh được cung cấp.
Hệ thống này thường chỉ nhận diện bản quyền bản ghi âm (phần âm thanh cụ thể do một ca sĩ/hãng đĩa phát hành) chứ không tự động phân biệt được bản quyền gốc của tác giả (người sáng tác giai điệu, lời bài hát).
Lợi dụng việc này, các công ty sản xuất, tổ chức show chỉ mua tác quyền 1 lần (cho đêm diễn), sau đó ghi âm, ghi hình, phát hành trên không gian số, bán lại cho các công ty như BH Media mà không trả thêm phí tác quyền.
BH Media tiếp tục lợi dụng việc mua lại bản ghi, video từ các đơn vị sản xuất trung gian (không làm việc trực tiếp với tác giả) nhưng lại khai thác tác phẩm như thể đã mua độc quyền tác phẩm. Vụ "Giấc mơ trưa" với Giáng Son là ví dụ tiêu biểu.
Khi các đơn vị kết nối với nhau sẽ tạo ra "sức mạnh hệ sinh thái" thao túng các kẽ hở trong kiểm soát bản quyền để tạo ra dòng tiền bất chính.
Trao đổi với phóng viên Lao Động, nhiều nhạc sĩ thừa nhận, họ bị vi phạm bản quyền tràn lan. "Tôi không có cách nào quản lý, kiểm soát hết được các hành vi vi phạm bản quyền với tác phẩm của mình" - nhạc sĩ Ngô Lan Hương, tác giả "Đi giữa trời rực rỡ" nói.
Nhạc sĩ Đông Thiên Đức nhận định việc siết chặt xử lý các hành vi xâm phạm bản quyền là điều cần thiết trong bối cảnh nền kinh tế sáng tạo ngày càng phát triển mạnh.
“Theo tôi, việc liên tiếp các vụ án về vi phạm bản quyền bị khởi tố cho thấy một tín hiệu rất rõ: quyền sở hữu trí tuệ ở Việt Nam đang dần được nhìn nhận như một ‘tài sản thật', chứ không còn là khái niệm mang tính hình thức nữa.
Và việc cơ quan chức năng mạnh tay xử lý cũng cho thấy Nhà nước đang muốn xây dựng một nền công nghiệp văn hóa chuyên nghiệp và hội nhập quốc tế hơn".
Theo nhạc sĩ Đông Thiên Đức, việc siết chặt quản lý và bảo vệ bản quyền âm nhạc trên không gian số là điều rất cần thiết trong bối cảnh nền kinh tế sáng tạo ngày càng phát triển, khi giá trị của chất xám và ý tưởng có thể lớn hơn cả tài sản hữu hình.
Việc bảo vệ tác quyền không chỉ giúp bảo vệ người sáng tạo mà còn tạo ra môi trường cạnh tranh công bằng.
"Một nhạc sĩ, ca sĩ hay nhà sản xuất sẽ khó có động lực đầu tư nghiêm túc nếu sản phẩm của họ liên tục bị sao chép, khai thác trái phép mà không được bảo vệ” - nhạc sĩ Đông Thiên Đức nói.
Bản quyền là giá trị cốt lõi của kinh tế sáng tạo
Trao đổi với phóng viên Lao Động về thực trạng vi phạm bản quyền trên không gian số, nhạc sĩ Hứa Kim Tuyền cho biết: "Việc các cơ quan chức năng liên tiếp có động thái xử lý các vụ việc vi phạm bản quyền là tín hiệu tích cực đối với ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam".
Theo nhạc sĩ Hứa Kim Tuyền, Việt Nam đang là quốc gia phát triển mạnh về ngành công nghiệp văn hóa, vấn đề bản quyền cũng là một trong những vấn đề cốt lõi và thiết yếu để đảm bảo quyền lợi cho những người tạo ra tác phẩm.
Ngành công nghiệp văn hóa Việt Nam có thể hội nhập với quốc tế khi bản quyền sở hữu trí tuệ được ghi nhận, được bảo vệ.
PGS.TS Bùi Hoài Sơn - cho rằng, bảo vệ bản quyền các tác phẩm - là điều kiện tiên quyết để công nghiệp văn hóa bứt phá.
Bản quyền là tài sản của kinh tế sáng tạo, là giá trị cốt lõi. Khi bản quyền được bảo vệ, chính là khi kinh tế sáng tạo được ưu tiên, được quan tâm, đầu tư và tạo hành lang pháp lý để kiến tạo "đường băng" cho kinh tế sáng tạo bứt phá.
