 |
| Người cao tuổi ở TP. Hồ Chí Minh tham gia một sự kiện cộng đồng. Ảnh: Phạm Thọ |
Xây dựng TP. Hồ Chí Minh trở thành trung tâm kinh tế bạc của cả nước
Hồ sơ quy hoạch tổng thể TP. Hồ Chí Minh thời kỳ 2025-2050, tầm nhìn 100 năm đang được lấy ý kiến thẩm định của các bộ, ngành. Trong thuyết minh tổng hợp do Liên danh tư vấn gồm Viện Quy hoạch Đô thị và Nông thôn Quốc gia (VIUP), BCG - Boston Consulting Group và NIKKEN SEKKEI lập, kinh tế bạc được xác định là một trong những lĩnh vực cần phát triển nhằm thích ứng với già hóa dân số. Đồng thời mở rộng động lực tăng trưởng dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và nâng cao chất lượng sống.
Theo định hướng này, TP. Hồ Chí Minh chuyển từ cách tiếp cận người cao tuổi chủ yếu là đối tượng thụ hưởng chính sách sang xem họ là chủ thể có khả năng tham gia, đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội. Việc làm, sản xuất, kinh doanh, hoạt động cộng đồng và truyền thụ tri thức cần được tổ chức phù hợp với sức khỏe, năng lực và nhu cầu của từng nhóm người cao tuổi.
Theo lộ trình đến năm 2030, Thành phố hướng đến hoàn thiện cơ chế, chính sách hỗ trợ việc làm, đào tạo nghề và phát huy vai trò người cao tuổi trong phát triển kinh tế. Một trong những nhiệm vụ trọng tâm là hình thành cơ sở dữ liệu về người cao tuổi có khả năng lao động, tư vấn, đào tạo và tham gia các hoạt động chuyên môn; đồng thời thí điểm mạng lưới trung tâm kết nối việc làm tại những khu vực có đông người cao tuổi.
Các chương trình đào tạo lại, bổ sung kỹ năng số và hỗ trợ chuyển đổi nghề nghiệp cũng được đặt ra, nhằm giúp người cao tuổi thích ứng với sự thay đổi của thị trường lao động. Thành phố định hướng xây dựng và nhân rộng 3 nhóm mô hình việc làm gồm dịch vụ tri thức và cộng đồng, kinh doanh tự doanh và lao động linh hoạt.
Giai đoạn 2031-2045, TP. Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành trung tâm kinh tế bạc của cả nước, với hệ sinh thái việc làm và dịch vụ dành cho người cao tuổi phát triển đồng bộ. Mạng lưới chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân và lao động kỹ năng cao tuổi sẽ được kết nối để tham gia tích cực hơn vào hoạt động đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế tri thức. Các mô hình làm việc từ xa, việc làm linh hoạt và kinh tế số cũng được mở rộng.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, quy hoạch xác định 3 hướng phát triển quan trọng. Thứ nhất, phát triển người cao tuổi thành lực lượng lao động linh hoạt, chủ động. Khác với lao động trong độ tuổi làm việc chính thức, nhiều người cao tuổi có nhu cầu làm bán thời gian, theo giờ, theo dự án hoặc từ xa để phù hợp với sức khỏe và điều kiện sống. Các vị trí trong thương mại, du lịch, logistics, quản lý vận hành, hỗ trợ hành chính và dịch vụ cộng đồng có thể tạo thêm cơ hội việc làm, nhất là những công việc không đòi hỏi cường độ thể chất cao. Các nhóm việc làm có thể bao gồm chăm sóc khách hàng, hỗ trợ bán lẻ, hướng dẫn tại điểm du lịch, thư viện, bảo tàng, kiểm kê hàng hóa, quản lý tài sản, giám sát an toàn và hỗ trợ hoạt động văn hóa, giáo dục, y tế.
Thứ hai, phát triển người cao tuổi thành chủ thể tự doanh và tạo sinh kế vi mô. Theo số liệu thống kêm năm 2024, khoảng 58% người cao tuổi có việc làm thuộc nhóm lao động tự làm và khoảng 81% làm việc trong khu vực hộ gia đình, hộ kinh doanh cá thể. Những con số này cho thấy tự doanh là không gian kinh tế quan trọng, giúp người cao tuổi chủ động thời gian, quy mô hoạt động và cường độ lao động.
 |
Nguyên Phó Chủ tịch nước Trương Mỹ Hoa sau nghỉ hưu vẫn tham gia công tác xã hội, hiện bà là Chủ tịch Qũy học bổng Vừ A Dính. Ảnh: Phạm Thọ |
Thành phố định hướng hỗ trợ người cao tuổi duy trì, mở rộng hoạt động kinh doanh trong các lĩnh vực thương mại, dịch vụ, thủ công truyền thống, giáo dục cộng đồng và chăm sóc sức khỏe. Các mô hình khởi nghiệp sau nghỉ hưu, hợp tác xã và doanh nghiệp cộng đồng cần được khuyến khích, đi cùng hỗ trợ quản trị, chuyển đổi số, tiếp cận vốn và kết nối thị trường.
Thứ ba, khai thác nguồn tri thức, kinh nghiệm và khả năng kết nối cộng đồng của người cao tuổi. Thay vì chỉ tập trung vào khả năng tiếp tục lao động, Thành phố tạo cơ chế để chuyên gia, nhà khoa học, doanh nhân và nghệ nhân cao tuổi tham gia cố vấn chính sách, tư vấn doanh nghiệp, đào tạo nhân lực, truyền nghề và hỗ trợ khởi nghiệp.
Các mạng lưới chuyên gia cao tuổi, chương trình cố vấn liên thế hệ và hoạt động tình nguyện dựa trên chuyên môn sẽ góp phần chuyển giao kinh nghiệm, nâng cao chất lượng nguồn nhân lực và tăng cường gắn kết xã hội. Về dài hạn, định hướng này hướng đến xây dựng TP. Hồ Chí Minh thành thành phố học tập, chia sẻ tri thức liên thế hệ, trong đó người cao tuổi tiếp tục tạo ra giá trị kinh tế và xã hội.
Nhóm giải pháp bảo đảm điều kiện làm việc, sức khỏe và an sinh
Để kinh tế bạc phát triển bền vững, Thành phố cho rằng mở rộng cơ hội việc làm cần đi đôi với bảo đảm an toàn lao động, chăm sóc sức khỏe và củng cố quyền lợi an sinh xã hội. Người cao tuổi chỉ có thể tham gia kinh tế lâu dài khi công việc phù hợp với thể trạng, thu nhập đáp ứng nhu cầu và các rủi ro về sức khỏe, việc làm được kiểm soát.
Trước hết, Thành phố định hướng xây dựng môi trường làm việc an toàn, thân thiện với người cao tuổi, hoàn thiện tiêu chuẩn và hướng dẫn kỹ thuật đối với các vị trí sử dụng lao động cao tuổi theo từng ngành nghề.
Bên cạnh đó, sức khỏe là nền tảng quyết định khả năng tham gia kinh tế của người cao tuổi. Quy hoạch đặt ra yêu cầu lồng ghép chăm sóc sức khỏe với chương trình việc làm, đào tạo nghề và phát triển sinh kế. Người cao tuổi cần được tăng cường tiếp cận khám sức khỏe định kỳ, khám nghề nghiệp và đánh giá năng lực lao động để phát hiện sớm những vấn đề sức khỏe ảnh hưởng đến khả năng làm việc.
Thành phố cũng định hướng mở rộng dịch vụ phục hồi chức năng, vật lý trị liệu, chăm sóc dài hạn và chăm sóc tại cộng đồng; phát triển các mô hình kết hợp chăm sóc sức khỏe với hỗ trợ việc làm. Hoạt động tư vấn dinh dưỡng, hướng dẫn luyện tập thể thao, phòng ngừa bệnh không lây nhiễm và chăm sóc sức khỏe tinh thần cần được chú trọng. Trong bối cảnh già hóa dân số, công nghệ số có thể hỗ trợ nâng cao hiệu quả chăm sóc thông qua hồ sơ sức khỏe điện tử, tư vấn từ xa và nền tảng theo dõi sức khỏe cá nhân.
 |
| Kinh tế bạc gắn với an sinh xã hội, chăm lo BHYT cho người dân. Ảnh: Phạm Thọ |
Một trụ cột khác là bảo đảm quyền lợi và an sinh xã hội. Phát triển kinh tế bạc chú trọng mở rộng cơ hội lao động đi cùng hệ thống an sinh toàn diện; bảo đảm người cao tuổi được tham gia kinh tế trên cơ sở tự nguyện và phù hợp khả năng.
Theo định hướng quy hoạch, Thành phố sẽ tăng khả năng tiếp cận bảo hiểm xã hội (BHXH), bảo hiểm y tế (BHYT), trợ giúp xã hội và các chương trình hỗ trợ; đẩy mạnh tuyên truyền, hướng dẫn thủ tục để người dân hiểu và thụ hưởng đầy đủ quyền lợi. Việc mở rộng BHXH tự nguyện, nghiên cứu các hình thức bảo hiểm bổ sung và cơ chế hỗ trợ người cao tuổi nghèo, cận nghèo hoặc không có thu nhập ổn định cũng được đặt ra.
Để huy động nguồn lực thực hiện, Thành phố định hướng tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp, tổ chức xã hội, hiệp hội nghề nghiệp, cơ sở đào tạo, viện nghiên cứu, tổ chức tài chính và cộng đồng. Doanh nghiệp được khuyến khích triển khai các chương trình trách nhiệm xã hội về đào tạo nghề, chuyển đổi số, hỗ trợ việc làm và khởi nghiệp cho người cao tuổi. Các quỹ xã hội, quỹ từ thiện và tổ chức phi lợi nhuận có thể hỗ trợ nhóm nghèo, cận nghèo và dễ bị tổn thương.
Một nhiệm vụ quan trọng khác là xây dựng hệ thống dữ liệu và bộ chỉ số giám sát phát triển kinh tế bạc. Thành phố định hướng hình thành cơ sở dữ liệu số về nguồn nhân lực cao tuổi, kết nối với dữ liệu dân cư, lao động - việc làm và an sinh xã hội, phản ánh trình độ, kỹ năng, việc làm, thu nhập và nhu cầu hỗ trợ.
Với tầm nhìn dài hạn, phát triển kinh tế bạc không chỉ nhằm tạo thêm việc làm hay mở rộng thị trường dịch vụ, mà còn hướng đến một đô thị thích ứng với già hóa dân số, nơi người cao tuổi được bảo đảm quyền lợi, duy trì sự chủ động và tiếp tục đóng góp theo năng lực. Nếu được triển khai đồng bộ, các định hướng này sẽ giúp TP. Hồ Chí Minh chuyển hóa thách thức già hóa thành cơ hội phát triển, đồng thời xây dựng nền tảng an sinh bền vững cho các thế hệ hiện tại và tương lai.
