Điều hành linh hoạt trước áp lực từ bên ngoài
Quý I/2026 mở ra trong một bối cảnh không thuận lợi. Căng thẳng địa chính trị leo thang tại nhiều điểm nóng, đặc biệt ở Trung Đông, đã đẩy giá dầu tăng mạnh, có thời điểm tiến sát ngưỡng 120 USD/thùng. Hệ quả là áp lực lạm phát quay trở lại trên phạm vi toàn cầu. Các ngân hàng trung ương lớn như FED, ECB hay BOE đồng loạt giữ lãi suất ở mức cao, thậm chí có nơi đảo chiều sang thắt chặt trở lại. Đồng USD vì thế mạnh lên, tạo sức ép kép lên tỷ giá và dòng vốn tại các nền kinh tế mới nổi.
Trong bối cảnh đó, bài toán đặt ra với Việt Nam không chỉ là hỗ trợ tăng trưởng, mà còn là giữ ổn định kinh tế vĩ mô – một yêu cầu mang tính “điều kiện cần” để đạt được mục tiêu tăng trưởng hai con số trong những năm tới.
Điểm nổi bật trong điều hành CSTT quý I/2026 là sự linh hoạt nhưng có kiểm soát. Ngân hàng Nhà nước Việt Nam không lựa chọn con đường dễ dãi là nới lỏng mạnh để kích cầu, cũng không phản ứng thái quá trước áp lực bên ngoài, mà giữ nguyên lãi suất điều hành – quyết định mang tính chiến lược.
Trong khi nhiều nền kinh tế phải tăng lãi suất, Việt Nam vẫn giữ ổn định các mức lãi suất điều hành. Đây là lựa chọn không đơn giản, bởi nó đòi hỏi cân đối giữa áp lực lạm phát nhập khẩu, biến động tỷ giá và nhu cầu hỗ trợ doanh nghiệp. Việc giữ nguyên lãi suất nhưng vẫn tạo điều kiện giảm nhẹ lãi suất cho vay (giảm khoảng 0,04%/năm so với cuối 2025) cho thấy định hướng rõ ràng giảm chi phí vốn một cách thận trọng, không đánh đổi ổn định vĩ mô.
Thông qua nghiệp vụ thị trường mở, cơ quan điều hành đã bơm – hút vốn linh hoạt, đảm bảo thanh khoản hệ thống, đặc biệt trong dịp Tết Nguyên đán – thời điểm nhu cầu tiền mặt tăng cao. Lãi suất liên ngân hàng duy trì ở mức hợp lý (qua đêm khoảng 6,86%/năm), phản ánh một trạng thái cân bằng không dư thừa nhưng cũng không căng thẳng quá mức. Đây là chi tiết nhỏ nhưng mang ý nghĩa lớn, bởi thanh khoản ổn định chính là “hạ tầng mềm” của toàn bộ hệ thống tài chính.
Một trong những điểm sáng đáng chú ý là diễn biến tỷ giá và thị trường ngoại hối “giữ nhịp” trong sóng gió. Trong bối cảnh USD tăng giá mạnh toàn cầu, tỷ giá USD/VND chỉ tăng khoảng 0,19% so với cuối năm 2025 – một mức biến động rất thấp nếu đặt trong tương quan quốc tế. Điều này phản ánh 3 yếu tố: (i) Cung – cầu ngoại tệ trong nước được cải thiện; (ii) Điều hành linh hoạt giữa lãi suất – thanh khoản – can thiệp ngoại tệ; (iii) Niềm tin thị trường được duy trì. Quan trọng hơn, việc ổn định tỷ giá đã góp phần kiểm soát lạm phát nhập khẩu – một rủi ro lớn trong bối cảnh giá năng lượng tăng cao.
Tín dụng tăng trưởng có chọn lọc, không “dàn hàng ngang”
Số liệu từ Ngân hàng Nhà nước cho thấy, tính đến ngày 24/3/2026, tín dụng toàn hệ thống tăng khoảng 2,15% so với cuối năm 2025 . Đây không phải mức tăng cao, nhưng lại phù hợp với định hướng điều hành tăng trưởng đi kèm chất lượng.
Đặc biệt, định hướng rõ ưu tiên sản xuất, kiểm soát rủi ro. Chính sách tín dụng tiếp tục hướng dòng vốn vào lĩnh vực nông nghiệp, xuất khẩu, công nghiệp chế biến, hạ tầng, năng lượng và chuyển đổi số. Trong khi đó, tín dụng vào lĩnh vực rủi ro như bất động sản được kiểm soát chặt. Điều này đặc biệt quan trọng khi thực tế cho thấy sự lệch pha trong phân bổ vốn vẫn tồn tại, với tỷ lệ tín dụng bất động sản ở mức cao (khoảng 25,5% cuối 2025) .
Đáng chú ý là các chương trình tín dụng mục tiêu phát huy hiệu quả, một loạt chương trình tín dụng đã được triển khai: Nông – lâm – thủy sản giải ngân đạt dư nợ 185.500 tỷ đồng; lúa gạo chất lượng cao dư nợ là 3.300 tỷ đồng; nhà ở xã hội cam kết cho vay là 20.500 tỷ đồng và hạ tầng chiến lược cam kết cho vay là 70.932 tỷ đồng. Những con số này cho thấy một xu hướng rõ nét tín dụng không chỉ tăng về lượng mà đang dịch chuyển về chất.
Để hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng bền vững, GS,TS Lê Văn Cảnh, Phó hiệu trưởng Trường Đại học Công Nghệ TP. Hồ Chí Minh đề xuất CSTT cần được đặt trong một cấu trúc cải cách rộng hơn. Trước hết là tăng năng lực tài chính hệ thống ngân hàng bằng cách cho phép các ngân hàng có vốn nhà nước giữ lại lợi nhuận để tăng vốn điều lệ, chi trả cổ tức bằng cổ phiếu là hướng đi hợp lý nhằm mở rộng dư địa tín dụng và nâng cao an toàn hệ thống.
Hai là, xử lý nợ xấu theo cơ chế thị trường, cho phép bán nợ xấu theo giá thị trường, kể cả thấp hơn giá trị sổ sách, sẽ giúp giải phóng nguồn lực và tăng tốc quay vòng vốn
Ba là, chuyển đổi mô hình cấp tín dụng từ “tài sản thế chấp” sang “dòng tiền và chuỗi giá trị” là bước chuyển quan trọng, đặc biệt với doanh nghiệp nhỏ và vừa, nông nghiệp công nghệ cao.
Bốn là, khơi thông nguồn lực trong dân cư, nguồn tiền nhàn rỗi (tiết kiệm, vàng, ngoại tệ) ước tính hàng trăm nghìn tỷ đồng cần được hấp thụ vào sản xuất, chuyển hóa thành vốn đầu tư.
Tóm lại, trong quý I/2026 không phải là giai đoạn bùng nổ của chính sách tiền tệ, nhưng lại là một quý mang tính bản lề. Ở đó, có thể thấy rõ 3 chuyển dịch quan trọng: Từ nới lỏng sang điều hành thận trọng, từ tăng trưởng số lượng sang chất lượng tín dụng, từ đơn lẻ sang phối hợp chính sách. Quan trọng hơn, chính sách tiền tệ đã giữ được điều cốt lõi niềm tin thị trường.
Trong một thế giới đầy biến động, đôi khi điều khó nhất không phải là tạo ra tăng trưởng nhanh, mà là giữ cho nền kinh tế không trượt khỏi quỹ đạo ổn định. Và ở góc độ đó, điều hành CSTT quý I/2026 có thể chưa tạo ra “điểm nhấn” bề nổi, nhưng lại đang âm thầm đặt “nền móng” cho một chu kỳ tăng trưởng bền vững hơn – nơi tốc độ không đánh đổi bằng rủi ro, và tăng trưởng không tách rời ổn định.
