Giá điều trong nước “giậm chân”, nông dân giảm động lực sản xuất
Giá điều thô tại vườn hiện dao động quanh mức 35.000–36.000 đồng/kg, gần như không thay đổi so với cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, sự ổn định về giá không đồng nghĩa với hiệu quả sản xuất được duy trì. Trên thực tế, nhiều vùng trồng điều đang ghi nhận lợi nhuận suy giảm do năng suất giảm và chi phí đầu vào gia tăng.
Ông Nguyễn Minh Hưng, nông dân ở thôn Tân Phú, xã Phú Riềng (được sáp nhập từ xã Bù Nho và xã Phú Riềng của huyện Phú Riềng trước đây) đang canh tác 2 ha điều với ba giống chính gồm AB0505, AB29 và BP102 cho biết: Năm nay mưa nhiều nhưng giống BP102 vẫn cho kết quả khá tích cực. Vườn điều mới trồng khoảng 3 năm nhưng năng suất đã đạt khoảng 2 tấn/ha. Với giá điều tươi tại vườn khoảng 35.000 đồng/kg, mỗi ha cho doanh thu khoảng 70 triệu đồng. Sau khi trừ chi phí khoảng 20 triệu đồng/ha, lợi nhuận còn khoảng 50 triệu đồng/ha. Với diện tích 2 ha, gia đình anh thu lãi khoảng 100 triệu đồng/năm. Anh Hưng đánh giá giống BP102 có nhiều ưu điểm như khả năng kháng sâu bệnh tốt, tỷ lệ đậu trái cao hơn nhiều so với các giống cũ.
Ông Lê Quốc Doanh, nông dân ở thôn Cây Da, xã Phú Miền cho biết, gia đình đang canh tác khoảng 7 ha điều có tuổi đời 20–30 năm, năng suất bình quân đạt 2–2,2 tấn/ha, thu hoạch khoảng 14–15 tấn điều/năm. Đây gần như là mức năng suất tối đa đối với giống điều địa phương; nếu muốn tăng cao hơn cần phải chuyển sang giống điều ghép mới.
Về chi phí sản xuất, mỗi năm ông sử dụng khoảng 60 bao phân hóa học (giá khoảng 800.000 đồng/bao), tương đương 48 triệu đồng, cùng với khoảng 20–30 tấn phân chuồng trị giá khoảng 40 triệu đồng cho toàn bộ 7 ha. Ngoài ra, chi phí thu hoạch cũng khá cao, công hái hiện khoảng 3.500–4.000 đồng/kg. Sau khi trừ các khoản chi phí, lợi nhuận thực tế không còn nhiều so với công sức bỏ ra. Ông cũng cho biết sản lượng điều hằng năm phụ thuộc khá lớn vào thời tiết, nếu thời tiết thuận lợi chỉ cần phun thuốc phòng sâu bệnh 2 lần, còn thời tiết bất lợi có thể phải 3 lần. Năm nay sản lượng dự kiến chỉ tương đương hoặc nhỉnh hơn năm trước một chút.
Ông Hoàng Văn Tần, nông dân ở Thôn 8, xã Long Hà, tỉnh Đồng Nai - người nhiều năm gắn bó với cây điều cho biết, hiện giá điều thô tại vườn đang dao động khoảng 35.000 – 36.000 đồng/kg, tương đương cùng kỳ năm trước. Tuy nhiên, năng suất điều năm nay có xu hướng giảm khoảng 30% so với năm 2025, chủ yếu do ảnh hưởng của thời tiết. Giai đoạn đầu vụ thuận lợi nhưng sau đó xuất hiện nắng nóng kéo dài và các đợt mưa trái mùa vào thời điểm cây ra hoa, làm giảm tỷ lệ đậu trái.
Đối với các vườn điều ghép năng suất tối thiểu cũng từ 2 – 2,5 tấn/ha. Nếu đạt 2 tấn/ha, doanh thu khoảng 70 triệu đồng/ha, trong khi chi phí chăm sóc khoảng 25 – 30 triệu đồng/ha, nên lợi nhuận thực tế không cao. Đây cũng là lý do khiến diện tích điều có xu hướng thu hẹp khi nhiều nông dân chuyển sang cây trồng khác có giá trị kinh tế cao hơn.
Từ thực tế sản xuất của ba hộ nông dân có thể thấy, thời tiết bất lợi và chi phí sản xuất tăng đang là những yếu tố ảnh hưởng lớn đến hiệu quả trồng điều. Bên cạnh đó, việc chuyển đổi sang giống mới có năng suất cao hơn đang được nhiều nông dân cân nhắc nhằm cải thiện thu nhập trong những năm tới.
Nhập khẩu điều thô từ Campuchia tăng mạnh
Ông Bạch Khánh Nhựt, Phó Chủ tịch Thường trực Hiệp hội Điều Việt Nam (Vinacas) cho biết, mỗi năm Việt Nam nhập khẩu gần 3 triệu tấn điều thô, trong đó Campuchia khoảng 1 triệu tấn, phần còn lại đến từ các quốc gia châu Phi. Trong những năm gần đây, sản lượng điều của Campuchia liên tục tăng. Năm 2025 đạt khoảng 1,1 triệu tấn và dự kiến năm 2026 không thấp hơn mức này. Điều này khiến Campuchia trở thành nguồn cung nguyên liệu quan trọng và có ảnh hưởng ngày càng lớn đến thị trường.
Điểm đáng chú ý là sự khác biệt về kích cỡ hạt. Điều Campuchia có kích thước lớn hơn, trung bình 110–130 hạt/kg, trong khi điều Việt Nam khoảng 180 hạt/kg. Kích cỡ hạt lớn giúp sản phẩm dễ tiếp cận phân khúc cao cấp với giá bán cao hơn.
Trong khi đó, dù điều Việt Nam được đánh giá cao về chất lượng nhân, đặc biệt là độ béo và hương vị, nhưng lợi thế này chưa đủ để bù đắp bất lợi về kích cỡ trong cạnh tranh giá.
Ở góc độ ngành, Việt Nam vẫn giữ vị thế là trung tâm chế biến và xuất khẩu nhân điều hàng đầu thế giới, nhưng lại phụ thuộc lớn vào nguồn nguyên liệu nhập khẩu.
Ông Nguyễn Minh Họa, Phó Chủ tịch kiêm Trưởng ban Chính sách Vinacas cho biết, sản lượng điều trong nước không tăng, không giảm đáng kể so với những năm trước. Trong khi nhu cầu chế biến lớn khiến Việt Nam phải nhập khẩu lượng lớn điều thô mỗi năm. Năm 2025, kim ngạch nhập khẩu điều thô đạt khoảng 4,3–4,4 tỷ USD, cùng với khoảng 900 triệu USD nhập khẩu nhân điều. Dự báo năm 2026, giá trị nhập khẩu nhân điều có thể không thấp hơn mức này và thậm chí vượt 1 tỷ USD.
Trong bối cảnh nguồn cung toàn cầu duy trì ở mức 5,8–6 triệu tấn, giá nguyên liệu có xu hướng biến động mạnh. Đáng lưu ý, giá điều thô thường tăng nhanh hơn giá điều nhân, gây áp lực lớn lên biên lợi nhuận của doanh nghiệp chế biến. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh mà còn làm gia tăng nguy cơ nhập siêu của toàn ngành.
Tín hiệu tích cực từ giống mới, nhưng chưa đủ để xoay chuyển cục diện
Một số mô hình chuyển đổi giống điều cho thấy tín hiệu khả quan. Điển hình là giống điều ghép BP102, có khả năng cho thu hoạch sau khoảng 18 tháng và đạt năng suất trên 3 tấn/ha từ năm thứ 5. Một số vườn thậm chí đạt 2 tấn/ha chỉ sau 2–3 năm trồng.
So với các giống cũ chỉ đạt khoảng 1-2 tấn/ha, mức cải thiện này là rất đáng kể. Ngoài ra, giống mới còn có ưu điểm về khả năng kháng sâu bệnh, tỷ lệ đậu trái cao và ổn định hơn trước biến động thời tiết. Tuy nhiên, việc chuyển đổi giống vẫn diễn ra chậm do nhiều rào cản như chi phí đầu tư ban đầu, thiếu vốn, cũng như vướng mắc về đất đai tại một số khu vực.
Từ thực tế thị trường và sản xuất, cho thấy ngành điều Việt Nam đang đối mặt với thách thức kép: vừa chịu áp lực cạnh tranh từ nguồn cung bên ngoài, vừa tồn tại những hạn chế nội tại. Để nâng cao sức cạnh tranh, các chuyên gia cho rằng cần tập trung vào ba yếu tố cốt lõi: Cải thiện giống, nâng cao năng suất và tái cơ cấu vùng trồng. Trong đó, việc phát triển các giống điều mới có năng suất từ 3–3,5 tấn/ha trở lên là điều kiện tiên quyết để đảm bảo thu nhập cho nông dân.
Dù vẫn giữ vị thế hàng đầu thế giới về xuất khẩu nhân điều, Việt Nam đang dần mất lợi thế ở khâu nguyên liệu và giá trị gia tăng. Nếu không có những thay đổi mang tính căn cơ, khoảng cách về giá và sức cạnh tranh giữa điều Việt Nam và các đối thủ trong khu vực sẽ còn tiếp tục nới rộng trong những năm tới.
