Điều chỉnh giảm thuế xuất khẩu bismut xi măng hàm lượng cao về mức sàn

Bismut xi măng được tạo ra từ quy trình công nghệ nhiều công đoạn.

Về tình hình sản xuất, bismut xi măng được tạo ra từ quy trình công nghệ nhiều công đoạn. Từ quặng đa kim ban đầu, nguyên liệu phải trải qua quá trình đập, nghiền, phân cấp theo độ hạt để thu được sản phẩm có hàm lượng Bi rất thấp, chỉ khoảng 0,123%. Tiếp đó, khoáng vật chứa Bi được tuyển nổi để tạo ra tinh quặng có hàm lượng khoảng 16% Bi. Tinh quặng này tiếp tục được hòa tan trong dung môi và chất khử phù hợp, chuyển các ion trong dung dịch thành bismut kim loại, tạo ra sản phẩm bismut xi măng thành phẩm với hàm lượng Bi trên 85%.

Sau khi được chế biến sâu, bismut có nhiều ứng dụng quan trọng trong các lĩnh vực hóa chất, mỹ phẩm, dược phẩm và công nghiệp. Kim loại này được sử dụng trong sản xuất men gốm, chất siêu dẫn, chất tạo màu hiệu suất cao cho kiến trúc và công nghiệp, làm phụ gia trong luyện kim. Đáng chú ý, bismut được xem là vật liệu thân thiện với môi trường, có thể thay thế chì trong một số sản phẩm thép, thủy tinh không chì, đạn và vật liệu hàn.

Về chính sách thuế hiện hành, theo Danh mục hàng hóa xuất khẩu, nhập khẩu ban hành kèm Thông tư số 31/2022/TT-BTC và Nghị định số 26/2023/NĐ-CP, mặt hàng bismut thuộc nhóm 81.06. Khung thuế suất thuế xuất khẩu theo Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu được quy định dựa trên hình thức sử dụng của hàng hóa, gồm phế liệu và mảnh vụn, bán thành phẩm kim loại thường và các sản phẩm của bismut, với mức thuế suất dao động từ 0% đến 40%.

Qua rà soát cho thấy, hệ thống pháp luật hiện hành chưa có quy định cụ thể để phân biệt rõ giữa “bán thành phẩm” và “sản phẩm” đối với các kim loại cơ bản như bismut. Trong khi đó, theo quan điểm quản lý của Bộ Tài chính, việc xác định thành phẩm hay bán thành phẩm cần căn cứ vào mức độ chế biến và khả năng sử dụng trực tiếp của hàng hóa mà không cần tiếp tục gia công.

Bộ Công Thương cũng đã nhiều lần khẳng định bismut xi măng là sản phẩm đã qua chế biến sâu. Cụ thể, tại các văn bản quản lý chuyên ngành trước đây, mặt hàng này được xác định là tài nguyên khoáng sản đã được chế biến thành sản phẩm khác và không còn là khoáng sản thô. Trên cơ sở đó, bismut xi măng được xếp vào nhóm sản phẩm của bismut, áp dụng khung thuế suất thuế xuất khẩu từ 0% đến 30%.

Từ thực tiễn triển khai, trong nhiều năm qua, mức thuế xuất khẩu 5% đối với mặt hàng này hầu như không phát sinh phản ánh do số lượng doanh nghiệp tham gia chế biến sâu bismut còn rất hạn chế. Tuy nhiên, trong bối cảnh mới, khi nhu cầu tham gia chuỗi cung ứng khoáng sản chiến lược toàn cầu gia tăng, Bộ Công Thương và Hiệp hội doanh nghiệp đã đề xuất giảm thuế để tạo động lực thu hút đầu tư.

Trên cơ sở đó, Bộ Tài chính đã báo cáo Thủ tướng Chính phủ và thống nhất với kiến nghị giảm thuế suất thuế xuất khẩu đối với bismut xi măng có hàm lượng Bi trên 70% từ 5% xuống 0%, bằng mức sàn của khung thuế suất. Phương án này nhằm bảo đảm tuân thủ nguyên tắc thuế xuất khẩu tăng dần từ thành phẩm đến nguyên liệu thô theo quy định của Luật Thuế xuất khẩu, thuế nhập khẩu.

Để triển khai, Bộ Tài chính dự kiến chi tiết hóa các phân nhóm thuộc nhóm 81.06 thành các mã hàng 10 số dựa trên hàm lượng Bi, thay vì tách mã theo tên gọi “bismut xi măng”, do hiện chưa có tiêu chuẩn kỹ thuật hoặc định nghĩa pháp lý cụ thể cho mặt hàng này. Cách tiếp cận theo hàm lượng kim loại được đánh giá là phù hợp hơn với thực tiễn phân loại hàng hóa và quản lý hải quan.

Theo số liệu thống kê, tổng kim ngạch xuất khẩu các mặt hàng thuộc nhóm 81.06 năm 2024 đạt khoảng 3,4 triệu USD, 11 tháng đầu năm 2025 đạt khoảng 2,5 triệu USD, chủ yếu xuất khẩu sang thị trường Trung Quốc. Nếu thực hiện phương án điều chỉnh thuế suất nêu trên, dự kiến số thu ngân sách nhà nước có thể giảm tối đa khoảng 4 tỷ đồng mỗi năm, trong trường hợp toàn bộ kim ngạch nhóm này là bismut xi măng. Tuy nhiên, mức giảm thực tế có thể thấp hơn do chưa xác định được tỷ trọng cụ thể của mặt hàng này trong nhóm 81.06.