Vicky Nhung và Chu Thúy Quỳnh hát "50 năm về sau" sau khi bản hit này gây sốt bởi giọng AI. Ảnh: Nghệ sĩ cung cấp.
Đầu năm 2026, “50 năm về sau” từ một bài nhạc Hoa trở thành hiện tượng tại Việt Nam sau khi phiên bản lời Việt do AI thể hiện lan rộng. Bản AI đạt khoảng 13 triệu lượt nghe trên YouTube rồi tạo ra một diễn biến ít người nghĩ tới: các ca sĩ bắt đầu hát lại bài hát đã được AI làm cho nổi tiếng.
“Vạn lý sầu”, “Say một đời vì em”, “Mưa chiều”, “Được”, “Tự do như cơn gió” sau đó tiếp tục cho thấy AI không còn chỉ tạo ra những sản phẩm để thử nghiệm công nghệ...
Khi người nghe quen với giọng hát không mắc lỗi
Nhạc sĩ Thế Dũng nói với Báo Lao Động, anh đặc biệt lưu ý tới điểm này. Theo anh, công nghệ có thể xử lý giọng hát rất mượt, tạo những quãng cao dễ dàng và đưa ra hàng loạt phiên bản phù hợp với sở thích. Nếu người nghe tiếp xúc đủ lâu, những âm thanh ấy có thể trở thành chuẩn mới trong tai họ.
Điều này dẫn đến một nghịch lý. Ca sĩ có hơi thở, có ngày mệt, có giới hạn thanh quản, có những nốt chưa hoàn hảo. AI thì có thể sửa cho đến khi âm thanh đạt đúng những gì người tạo yêu cầu.
Nhạc sĩ Hamlet Trương cho rằng sự “hoàn hảo” này tạo áp lực trực tiếp lên nghệ sĩ. “Máy móc có thể tính toán để hát chuẩn từng nốt, nhưng không thể xử lý cảm xúc theo cách ngẫu hứng và đầy tính người”, anh nói với Báo Lao Động.
Theo các nhạc sĩ, chính những thứ từng bị coi là khuyết điểm - một tiếng nấc nhẹ, hơi thở, một chút nghẹn hoặc sự thay đổi sắc thái dựa trên trải nghiệm lại có thể trở thành giá trị giúp con người phân biệt với AI. Nói cách khác, nếu cuộc cạnh tranh nằm ở việc ai hát đúng hơn, con người có nguy cơ thua. Nhưng nếu cuộc cạnh tranh chuyển sang ai khiến khán giả tin và rung động hơn, cán cân chưa chắc thuộc về máy móc.
Hamlet Trương cảnh báo điều đáng lo không chỉ là việc ca sĩ nổi tiếng mất lượt nghe. Những người dễ bị ảnh hưởng trước có thể là nhạc công, producer nhỏ, người làm beat, hòa âm hoặc nghệ sĩ trẻ chưa có cộng đồng khán giả riêng.
Trước đây, một cửa hàng cần nhạc quảng cáo có thể thuê người sáng tác, một kênh video cần nhạc nền có thể mua beat, một ca sĩ trẻ muốn demo bài hát cần producer. Hiện nay, nhiều nhu cầu đó có thể được giải quyết trong thời gian rất ngắn bằng những công cụ như Suno.
Ca sĩ phải trở thành thứ AI khó sao chép
Nhạc sĩ Nguyễn Văn Chung thừa nhận nhạc AI phủ rộng tất nhiên tác động tới nghệ sĩ. Nhưng anh cho rằng không có một giải pháp đơn giản để đảo ngược hiện tượng vì đó là “hiện thực tất yếu của sự phát triển công nghệ”.
Đáng chú ý, Nguyễn Văn Chung không chọn cách yêu cầu khán giả phải nghe ca sĩ. Anh đặt câu hỏi ngược lại với người sáng tạo: Vì sao họ không được lựa chọn? Nếu khán giả thích beat mới hơn, playlist tiện hơn hay giọng hát AI dễ nghe hơn, nghệ sĩ cũng cần nhìn lại chất lượng sản phẩm.
Đây có lẽ là sức ép lớn nhất AI đang tạo ra. Không phải cứ treo nhãn “người thật” thì đương nhiên được khán giả ưu tiên.
Nhạc sĩ Thế Dũng cho rằng ca sĩ từ nay không chỉ cần hát hay mà cần có “tính định danh”. Một giọng hát AI có thể hoàn hảo nhưng nếu người nghe không biết ai đứng đằng sau, rất khó hình thành mối quan hệ hâm mộ giống với nghệ sĩ.
Khán giả có thể nghe AI hàng giờ trên xe. Nhưng để bỏ tiền mua vé concert, theo dõi một sự nghiệp 10 năm hay xúc động vì câu chuyện phía sau một ca khúc, họ vẫn cần con người. Đó cũng là ranh giới giữa “nghe” và “hâm mộ”.
Điều này thể hiện rõ qua việc ban đầu, ca khúc “50 năm về sau” hát bằng AI khá thu hút khán giả, tuy nhiên, sau Vicky Nhung và Chu Thúy Quỳnh xin được bản quyền thể hiện bản hit này lại được khán giả đánh giá cao bởi tính chân thật, cảm xúc.
Ở góc độ pháp lý, luật sư Trương Văn Tuấn - Văn phòng Luật sư Trạng Sài Gòn - cho rằng thị trường còn phải giải quyết thêm bài toán về tác giả, chủ sở hữu, dữ liệu huấn luyện và đặc biệt là việc mô phỏng giọng hát. Theo ông, pháp luật cần tiếp tục hoàn thiện cơ chế xác định mức độ đóng góp sáng tạo của con người, trách nhiệm của người dùng và nhà cung cấp AI cũng như quyền kiểm soát giọng nói, đặc điểm biểu diễn của nghệ sĩ.
