NSND Phương Thanh - Anh Dũng ghi dấu ấn ở mảng sân khấu - phim ảnh. Ảnh: Nhà hát Kịch Việt Nam
Gần cuối năm 2026, Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch (Bộ VHTTDL) đã ban hành Kế hoạch xét tặng danh hiệu Nghệ sĩ nhân dân (NSND), Nghệ sĩ ưu tú (NSƯT) lần thứ 11.
Theo đó, lộ trình xem xét trao tặng danh hiệu năm nay sẽ kéo dài gần trọn năm 2027.
Trong lịch sử 10 kỳ phong tặng danh hiệu NSND, NSƯT (tính từ năm 1984 đến 2024), đã có nhiều cặp vợ chồng nghệ sĩ cùng được phong tặng NSND, có thể kể đến như: NSND Tấn Minh - NSND Thu Huyền, NSND Thanh Điền - NSND Thanh Kim Huệ, NSND Trương Hải Thọ - NSND Thanh Tâm…
Tuy nhiên, chuyện cặp vợ chồng nghệ sĩ Anh Dũng - Phương Thanh được truy tặng NSND sau khi qua đời thì lại là trường hợp duy nhất của lịch sử phong tặng danh hiệu.
Hai nghệ sĩ là những gương mặt tài hoa của sân khấu, điện ảnh. Dù có quen biết từ trước nhưng đến năm 1986, khi làm bộ phim "Kỷ niệm đồi trăng", Anh Dũng và Phương Thanh mới cảm mến nhau.
Trong phim có cảnh hôn lãng mạn trên đồi trăng của hai nhân vật chính được hai nghệ sĩ đóng rất chân thực.
Nhớ về cảnh quay này, cố nghệ sĩ Phương Thanh từng chia sẻ họ đã hôn thật, không phải vì diễn thật để tạo hiệu quả mà vì tình cảm đã khiến họ quên rằng mình đang diễn. Đến khi đạo diễn cho phép dừng, họ vẫn chưa buông nhau ra.
Sau bộ phim "Kỷ niệm đồi trăng", họ đã quyết định gắn bó cuộc đời. Cuộc sống vợ chồng hạnh phúc của họ được bạn bè đồng nghiệp và công chúng ngưỡng mộ.
Nghệ sĩ Anh Dũng sinh năm 1951, thuộc lứa diễn viên khóa 2 của Trường Sân khấu Việt Nam (nay là Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội) từ năm 1968 đến 1971. Ông là một trong những diễn viên kịch xuất sắc của nền kịch nói nước nhà với hàng trăm vai diễn trong các vở sân khấu kinh điển.
Có thể kể đến các tác phẩm như: "Đâu có giặc là ta cứ đi", "Matsu - Kẻ sống ngoài vòng pháp luật", "Hồn Trương Ba da hàng thịt", "Người cha thô bạo"…
Ngoài ra, ông còn để lại dấu ấn qua các phim: "Cô gái trên sông", "Kỷ niệm đồi trăng", "Hoa cỏ may", "Vệt nắng cuối trời", "Người Hà Nội", "Thế mới là cuộc đời"…
Bên cạnh diễn xuất, nghệ sĩ Nguyễn Anh Dũng còn đam mê làm đạo diễn sân khấu và điện ảnh. Ông đã đạo diễn bộ phim 4 tập "Những người bạn học" cho Đài Truyền hình Hà Nội (nay là Báo và Phát thanh Truyền hình Hà Nội).
Sau khi rời vị trí Giám đốc Nhà hát Kịch Việt Nam, ông chuyển công tác về Cục Nghệ thuật Biểu diễn (Bộ VHTTDL) năm 2009.
Nghệ sĩ Phương Thanh sinh năm 1956, cùng lứa với các nghệ sĩ tên tuổi khác như: Bùi Cường, Minh Châu, Như Quỳnh, Diệu Thuần, Thanh Quý… Sau khi tốt nghiệp, bà về công tác tại Xưởng Phim truyện Việt Nam (sau này là Hãng Phim truyện Việt Nam).
Bộ phim đưa Phương Thanh bước lên đỉnh cao của sự nghiệp, giành giải Bông sen vàng hạng mục Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ V khi mới 23 tuổi là "Tội lỗi cuối cùng" của đạo diễn Trần Phương.
Trong phim này, Phương Thanh đóng vai Hiền “cá sấu” - vai diễn sau đó đã trở thành thương hiệu cá nhân của bà. Bộ phim đồng thời cũng mở ra một tình bạn đẹp và trong trẻo giữa nhạc sĩ Trịnh Công Sơn và Phương Thanh.
Trong sự nghiệp của mình, Nghệ sĩ Phương Thanh đã tham gia gần 50 phim điện ảnh và 100 phim truyền hình. Vai diễn cuối cùng của Phương Thanh là vai bà mẹ trong bộ phim truyền hình dài tập "Mùa cưới" của đạo diễn Đỗ Minh Tuấn.
Tháng 2.2009, nghệ sĩ Phương Thanh qua đời sau 5 ngày hôn mê sâu do tai biến mạch máu não.
Sau khi tổ chức xong tang lễ của Phương Thanh, các nghệ sĩ thuộc lớp diễn viên khóa 2 của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội đã cùng nhau ký tên vào lá đơn đề nghị truy tặng danh hiệu NSND cho Phương Thanh.
Đến năm 2011, tức 2 năm sau khi nữ nghệ sĩ qua đời, Phương Thanh đã được truy tặng danh hiệu NSND. Thời điểm đó, nghệ sĩ Anh Dũng đã thay vợ đến nhận bằng phong tặng danh hiệu.
Vào tháng 4.2015, nghệ sĩ Anh Dũng cũng ra đi sau một thời gian lâm bệnh.
Khi nghệ sĩ Anh Dũng đang hôn mê trên giường bệnh, Nhà hát Kịch Việt Nam đã phối hợp với gia đình làm hồ sơ đề nghị phong tặng danh hiệu NSND cho ông.
Nam nghệ sĩ đã được truy tặng danh hiệu NSND trong năm 2015, không lâu sau ngày ông qua đời.
