Thiếu vật liệu là một trong các nguyên nhân khiến Vành đai 3 TPHCM lùi tiến độ thông xe đến cuối năm 2026. Ảnh: Minh Quân
Dự án trọng điểm chậm tiến độ vì thiếu vật liệu
Một trong những dự án chịu tác động rõ nhất là Vành đai 3 TPHCM - công trình có tổng mức đầu tư hơn 75.300 tỉ đồng, dài hơn 76km đi qua TPHCM, Đồng Nai và Tây Ninh sau sáp nhập.
Khởi công từ tháng 6.2023, dự án ban đầu dự kiến hoàn thành giữa năm 2026. Tuy nhiên, do thiếu hụt cát đắp nền và đá xây dựng, tiến độ phải điều chỉnh, dự kiến hoàn thành vào cuối năm 2026, chậm khoảng 6 tháng so với kế hoạch.
Theo Ban Quản lý dự án đầu tư xây dựng các công trình giao thông TPHCM (TCIP), tiến độ đoạn tuyến qua địa bàn TPHCM trước đây dài hơn 47km hiện đạt khoảng 80%.
Trong đó, đoạn trên cao dài gần 15km qua TP Thủ Đức (cũ) đạt gần 90% khối lượng. Các gói thầu phía Tây qua Củ Chi, Hóc Môn và Bình Chánh (cũ) mới đạt hơn 70% do thiếu nguồn cát đắp nền và đá xây dựng trong thời gian dài.
Để bù tiến độ, TCIP đang phối hợp với các nhà thầu làm việc trực tiếp với các mỏ vật liệu nhằm đảm bảo nguồn cung, đồng thời điều phối khối lượng linh hoạt giữa các đơn vị thi công.
Theo Ban Giao thông TPHCM, riêng dự án cao tốc TPHCM - Mộc Bài trong năm 2026 sẽ cần khoảng 2,3 triệu mét khối cát, 2 triệu mét khối đất san lấp và khoảng 500.000m3 đá.
Cùng với đó là hàng loạt dự án đang được đẩy nhanh như Vành đai 2, cao tốc TPHCM - Thủ Dầu Một - Chơn Thành, cao tốc Hồ Tràm - Long Thành, cầu Cần Giờ, cầu Phú Mỹ 2, cầu đường Bình Tiên, đường vượt biển Cần Giờ - Vũng Tàu...
Ngay trong năm nay, TPHCM cũng dự kiến khởi công Vành đai 4, cầu Thủ Thiêm 4, mở rộng Quốc lộ 1, Quốc lộ 13, Quốc lộ 22 và trục Bắc - Nam, khiến nhu cầu vật liệu xây dựng tiếp tục tăng mạnh.
Mở hướng khai thác cát biển, cát nghiền
Theo Sở Nông nghiệp và Môi trường TPHCM, tổng nhu cầu vật liệu phục vụ 64 dự án trên địa bàn trong năm 2026 đang thiếu hụt rất lớn. Nhu cầu cát xây dựng khoảng 15,56 triệu mét khối nhưng công suất khai thác hiện chỉ đạt khoảng 690.000m3 (thiếu gần 14,9 triệu mét khối).
Đối với cát san lấp, nhu cầu khoảng 52,89 triệu mét khối trong khi khả năng cung ứng chỉ đạt gần 26,93 triệu mét khối (thiếu gần 26 triệu mét khối). Đất san lấp cũng thiếu khoảng 11 triệu mét khối khi nhu cầu lên tới 23,67 triệu mét khối nhưng công suất khai thác hiện mới đạt khoảng 12,69 triệu mét khối.
Áp lực thiếu hụt này buộc TPHCM phải nhanh chóng tìm kiếm các nguồn vật liệu thay thế để bảo đảm tiến độ.
Ông Trịnh Quốc Dũng - Phó Trưởng phòng Hạ tầng kỹ thuật (Sở Xây dựng TPHCM) - cho biết, thành phố sẽ tập trung khai thác hiệu quả nguồn tài nguyên khoáng sản hiện có, ứng dụng công nghệ trong quản lý, tăng cường kiểm tra sản lượng khai thác thực tế và đẩy nhanh việc thực hiện các cơ chế đặc thù để gia tăng nguồn cung vật liệu.
Theo ông Dũng, cát xây dựng và cát san lấp vẫn là hai nhóm vật liệu thiếu hụt lớn nhất hiện nay. Thành phố sẽ tiếp tục phối hợp với các bộ, ngành đẩy nhanh các dự án nạo vét sông, kênh, rạch gắn với thu hồi khoáng sản. Đồng thời, nghiên cứu khai thác hợp lý nguồn vật liệu từ hồ Dầu Tiếng, các hồ thủy lợi, mở rộng việc sử dụng cát biển, cát nghiền (từ đá), giảm phụ thuộc vào nguồn cát tự nhiên đang ngày càng khan hiếm.
Biến chất thải xây dựng thành nguồn tài nguyên
TPHCM đang thúc đẩy tái chế chất thải xây dựng như một giải pháp dài hạn nhằm bổ sung nguồn vật liệu. UBND TP đã giao Hiệp hội Xây dựng và Vật liệu xây dựng TPHCM (SACA) hoàn thiện đề án tái chế rác thải xây dựng để trình xem xét. Theo ông Đinh Hồng Kỳ, Chủ tịch SACA, quá trình đô thị hóa nhanh khiến lượng chất thải xây dựng, cải tạo, phá dỡ công trình ngày càng lớn. Nếu nhìn theo kinh tế tuần hoàn, đây là nguồn tài nguyên thứ cấp có giá trị, thay vì gánh nặng môi trường.
Đại diện Sở Xây dựng TPHCM cho biết, với nhiều dự án hạ tầng và chỉnh trang đô thị, lượng chất thải xây dựng tiếp tục gia tăng. Tái chế loại chất thải này không chỉ giảm áp lực môi trường mà còn giúp tiết kiệm tài nguyên, hướng tới phát triển đô thị bền vững.
